ഇന്ദുലേഖ - രണ്ടു് - ഇന്ദുലേഖ

രണ്ടു്

ഇന്ദുലേഖ

സുന്ദരികളായിട്ടുള്ള നായികമാരെ വര്‍ണ്ണിക്കുന്നതിലുള്ള സാമര്‍ത്ഥ്യം ഒട്ടും എനിക്കില്ലെന്നു് ഈ അദ്ധ്യായം എഴുതേണ്ടി വരുമെന്നു് ഓര്‍ത്തപ്പോള്‍ എനിക്കുണ്ടായ ഭയം എന്നെ നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നു . എന്നാലും നിവൃത്തിയില്ലല്ലോ . കഴിയുമ്പോലെ പറയുക എന്നേ വരൂ. ഇന്ദുലേഖക്ക് ഈ കഥ ആരംഭിക്കുന്ന കാലം ഏകദേശം പതിനെട്ടു വയസ്സു പ്രായമാണു്. ഇവളുടെ സൌന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ചു് അവയവംപ്രതി വര്‍ണ്ണിക്കുന്നതിനോള്‍ അധികം എളുപ്പം ആകപ്പാടെ ഇവളുടെ ആകൃതിയുടെ ഒരു ശോഭയെക്കുറിച്ചുമാത്രം അല്‍പം പറയുന്നതാണു്. സൌന്ദര്യം എന്നതു് ഇന്നതാണെന്നും ഇന്നപ്രകാരമായാലാണെന്നും മുന്‍കൂട്ടി മനസ്സുകൊണ്ടു ഗ്രഹിച്ചു ഗണിക്കപ്പെടുവാന്‍ സാദ്ധ്യമായ ഒരു ഗുണപദാര്‍ത്ഥമല്ലാ . പലേ സ്ഥിതികളിലും പലേ പ്രകാരമുള്ള യോജ്യതകളിലും ഒരു രൂപത്തിന്നു സൌന്ദര്യമുണ്ടായി എന്നുവരാം. കറുപ്പുനിറം സാധാരണ ശരീരവര്‍ണ്ണത്തിന്നു സൌന്ദര്യമില്ലാത്തതാണെന്നു പറയുന്നു. എന്നാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ കറുപ്പുനിറം വേറെ സാധനങ്ങളുമായുള്ള ചേര്‍ച്ചയാലോ മറ്റു പ്രകാരത്തിലോ ബഹുശോഭയോടെ കാണപ്പെടുന്നുണ്ടു് . (ഇന്ദുലേഖാ കറുത്തിട്ടാണെന്നു് എന്റെ വായനക്കാരു് ഇവിടെ ശങ്കിച്ചു പോകരുതെ . ) അതുപ്രകാരംതന്നെ ധാവള്യം , അല്ലെങ്കില്‍ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണം ഇതുകള്‍ ശരീരവര്‍ണ്ണത്തിന്നു ഭംഗിയുള്ളതാണെന്നു സാധാരണ ധരിച്ചുവരുന്നുണ്ടു്. എന്നാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ ഈ വര്‍ണ്ണമായാലും ചില ശരീരത്തിന്നു ഭംഗിയില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. എന്റെ അഭിപ്രായത്തില്‍ സൌന്ദര്യം എന്നതു ശോഭാനിഷ്ഠമായ ഒരു സാധനമാണെന്നാകുന്നു. ശോഭ എവിടെ തോന്നുന്നുവോ അവിടെ സൌന്ദര്യമുണ്ടു് എന്നു പറയാം . ഈ ഇന്‍ഡ്യാരാജ്യത്തുള്ള സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളില്‍ ഒരു സ്ത്രീയുടെ സൌന്ദര്യവര്‍ണ്ണനയില്‍ കചങ്ങള്‍ക്കു് അതികൃഷ്ണവര്‍ണ്ണത്വവും നേത്രങ്ങള്‍ക്കു നീലാബ്ജസദൃശ്യതയും അതിവിശിംമായ സന്ദര്യലക്ഷണങ്ങളില്‍ മുഖ്യങ്ങളായി പറഞ്ഞുകാണുന്നു . ഇംഗ്ലീഷു് കവികള്‍ ഒരു യുവതിയുടെ സൌന്ദര്യലക്ഷണങ്ങളില്‍ അവളുടെ തലമുടിയുടെ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണത്വവും കണ്ണമിഴികള്‍ക്കു മങ്ങിയമാതിരി വെളുപ്പോടു കൂടിയ ലഘുവായ നീലവര്‍ണ്ണവും (അല്ലെങ്കില്‍ പടുഭാഷയില്‍ നമ്മള്‍ പറയുന്നതുപോലെ ശുദ്ധ പൂച്ചക്കണ്ണ് ) മുഖ്യങ്ങളായി വര്‍ണ്ണിച്ചുവരുന്നു. ഇവിടെ സംസ്കൃതകവികളുടേയും ഇംഗ്ലീഷ്കവികളുടേയും സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ രണ്ടും ശരിയാണെന്നു പലപ്പോഴും എനിക്കു തന്നെ തോന്നീട്ടുണ്ടു് . കറുത്തനിറത്തിലുള്ള തലമുടി എങ്ങിനെ നമ്മുടെ സ്ത്രീകള്‍ക്കു ഭംഗി തോന്നിക്കുന്നുവോ അതുപ്രകാരം തന്നെ സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണമായ തലമുടി ചില യൂറോപ്യന്‍സ്ത്രീകള്‍ക്കു ബഹുചേര്‍ച്ചയായും യോജ്യതയായും എന്റെ കണ്ണില്‍ കാണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടു് , കണ്ണമിഴികളും മേല്‍പറഞ്ഞ വര്‍ണ്ണത്തില്‍ ഉള്ളതു് ചില യൂറോപ്യന്‍ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരില്‍ എനിക്കു ബഹുഭംഗിയും ജീവനും ഉള്ളതുകളായി തോന്നപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടു്. മേല്‍പറഞ്ഞവിധം തലമുടിയും കണ്ണമിഴികളും ഉള്ള ചില യൂറോപ്യന്‍സ്ത്രീകളെ എന്റെ മനസ്സിന്നു് അതിസുന്ദരികളാണെന്നു ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടു് . പലേ അവയവങ്ങളുടെ യോജ്യതകളില്‍നിന്നും വര്‍ണ്ണങ്ങളില്‍നിന്നും ആകാരങ്ങളില്‍നിന്നും മനസ്സിനു് ഓരോ പ്രത്യേക ദേഹങ്ങള്‍ കാണുമ്പോള്‍ സൌന്ദര്യം ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും തോന്നാം. അതുകൊണ്ടു് സാധാരണയായി ഒരു സ്ത്രീക്കു സൌന്ദര്യം , ഇന്നിന്ന പ്രകാരത്തില്‍ അവയവങ്ങളും വര്‍ണ്ണവും ആയാല്‍ ഉണ്ടാവുമെന്നു മനസ്സുകൊണ്ടു മുന്‍കൂട്ടി ഗണിച്ചുവെപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്ത ഒരു സാധനമാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു . ചില സ്ത്രീകളെ ആപാദചൂഢം നോക്കിയാല്‍ ഒരവയവത്തിന്നും പ്രതേ്യക ദോഷാരോപണം ചെയ്വാന്‍ പാടുണ്ടാകയില്ലെങ്കിലും ആകപ്പാടെ നോക്കിയാല്‍ മനസ്സിന്നു് അശേഷം കൌതുകം തോന്നാതെ വരാം. ചില സ്ത്രീകള്‍ക്കു് അവയവങ്ങള്‍ പ്രത്യേകമായി സൂക്ഷിച്ചുനോക്കിയാല്‍ ധാരാളം ദോഷം പറവാനുണ്ടായിരുന്നാലും ആകപ്പാടെ അവരെ കണ്ടാല്‍ കൌതുകം തോന്നും.

എന്നാല്‍ ഒരു സ്ത്രീക്കു് സൌന്ദര്യം ഉണ്ടു് , ഒരു സ്ത്രീ സുന്ദരി എന്നു ഞാന്‍ പറയണമെങ്കില്‍ അവളുടെ അവയവങ്ങള്‍ പ്രഥമദൃഷ്ടത്തിലും പിന്നെ സാവധാനത്തില്‍ സൂക്ഷിച്ചു് ആലോചിച്ചു നോക്കിയാലും ഒരുപോലെ അതികോമളമായി മനോഹരങ്ങളായിരിക്കണം . പിന്നെ ആകപ്പാടെ സര്‍വ്വാവയവങ്ങളും ഒന്നായി ചേര്‍ത്തുനോക്കിയാല്‍ അതിയായുള്ള ഒരു ശോഭ തോന്നണം. കാണുന്ന ക്ഷണത്തില്‍ മനസ്സിനെ എങ്ങിനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നുവോ അതുപോലെതന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും എത്രനേരമെങ്കിലും നോക്കിയാലും മനസ്സിന്നു കണ്ടതു പോരെന്നുള്ള മോഹം ഉണ്ടാക്കിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കണം . അങ്ങിനെയുള്ള സ്ത്രീയെ ഞാന്‍ സുന്ദരി എന്നു പറയും. ഇന്ദുലേഖാ അങ്ങിനെയുള്ള സ്ത്രീകളില്‍ അഗ്രഗണ്യയായിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖയുടെ ദേഹത്തിന്റെ വര്‍ണ്ണത്തെക്കുറിച്ചു ഞാന്‍ ഒന്നു മാത്രം പറയാം. അരയില്‍ നേമം ഉടുക്കുന്ന കസവുതുണിയുടെ വക്കിനുള്ള പൊന്‍കസവുകര മദ്ധ്യപ്രദേശത്തു പട്ടയുടെമാതിരി ആവരണമായി നില്‍ക്കുന്നതു കസവാണെന്നു തിരിച്ചറിയണമെങ്കില്‍ കൈകൊണ്ടു തൊട്ടുനോക്കണം; ശരീരത്തിന്റെ വര്‍ണ്ണം പൊന്‍കസവിന്റെ സവര്‍ണ്ണമാകയാല്‍ കസവു് എവിടെ അവസാനിച്ചു, ശരീരം എവിടെ തുടങ്ങി , എന്നു കാഴ്ചയില്‍ പറവാന്‍ ഒരുവനും കേവലം സാധിക്കയില്ല. കചങ്ങളുടെ നീലിമയും ദെര്‍ഘ്യവും നിബിഡതയും മാര്‍ദ്ദവവും അതിമനോഹരമെന്നേ പറവാനുള്ളു . അധരങ്ങള്‍ , ആ വര്‍ണ്ണത്തില്‍ പക്ഷേ , യൂറോപ്യന്‍സ്ത്രീകളില്‍ അല്ലാതെ കാണ്ണമാന്‍ കഴിയുമോ എന്നു സംശയം . നേത്രങ്ങളുടെ ദെര്‍ഘ്യവും ത്രിവര്‍ണ്ണത്വവും അതുകളുടെ ഒരു ജീവനും അതുകളെക്കൊണ്ടു ചിലപ്പോള്‍ ചെയ്യുന്ന ഓരോ കടാക്ഷങ്ങളില്‍നിന്നു യുവാക്കളുടെ നെഞ്ചില്‍ വീഴുന്ന വഹ്നിയുടെ തൈക്ഷ്ണ്യവും കണ്ടു് അനുഭവിച്ചവര്‍ക്കുതന്നേ അറിവാന്‍ പാടുള്ളു . ഈ കാലം സ്തനങ്ങള്‍ കഠിനഭാരങ്ങളാവാന്‍ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നുതന്നെ പറയാം . വൃത്തങ്ങളായി നിരന്തരങ്ങളായി പൊങ്ങിവരുന്ന ആ തങ്കക്കുടങ്ങളെ ഏതു യുവാവു കണ്ടു സഹിക്കും ? ഈ അതിമനോഹരിയായ ഇന്ദുലേഖയുടെ സൌന്ദര്യത്തെ വര്‍ണ്ണിപ്പാന്‍ ആരാല്‍ സാധിക്കും ! ഇന്ദുലേഖയുടെ സുവര്‍ണ്ണസദൃശമായ വര്‍ണ്ണവും കുരുവിന്ദസമങ്ങളായ രദനങ്ങളും വിദ്രുമംപോലെ ചുമന്ന അധരങ്ങളും കരിങ്കുവലയങ്ങള്‍ക്കു ദാസ്യം കൊടുത്ത നേത്രങ്ങളും ചെന്താമരപ്പൂവുപോലെ ശോഭയുള്ള ആ മുഖവും നീല കുന്തളങ്ങളും സ്തനഭാരവും അതികൃശമായ മദ്ധ്യവും മറ്റും ആകപ്പാടെ കാണുമ്പോള്‍ പുരുഷന്മാരുടെ മനസ്സിന്നു് ഉണ്ടായ ആനന്ദവും സന്തോഷവും പരിതാപവും ഭ്രാന്തിയും ആസക്തിയും വ്യഥയും ഇന്നപ്രകാരമാണെന്നു പറഞ്ഞറിയിപ്പാന്‍ എന്നാല്‍ അസാദ്ധ്യമാണെന്നു് ഞാന്‍ തീര്‍ച്ചയായി ഇവിടെ സമ്മതിക്കുന്നു . ഈ രൂപഗുണത്തിന്നു യോഗ്യമായ പഠിപ്പും സൌശീല്യാദി ഗുണങ്ങളും ഇവള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ദുലേഖാ കിളിമാനൂര്‍ ഒരു രാജാവവര്‍കളുടെ മകളായിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് രണ്ടരവയസ്സു പ്രായമായപ്പോള്‍ രാജാവു സ്വര്‍ഗ്ഗാരോഹണമായി . ഏകദേശം മൂന്നുവയസ്സു പ്രായമായപ്പോള്‍ തന്റെ വലിയച്ഛന്‍ പഞ്ചുമേനവന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനും തന്റെ അമ്മാമനും ഇംഗ്ലീഷു്, സംസ്കൃതം, സംഗീതം മുതലായ വിദ്യകളില്‍ അതിനിപുണനും ഒരു ദിവാന്‍ പേഷ്കാരുദ്യോഗത്തില്‍ എണ്ണൂറുറുപ്പിക ശമ്പളമായിരുന്ന ആളും ആയ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍, തന്റെകൂടെ താന്‍ ഉദ്യോഗം ചെയ്തിരുന്ന ദിക്കില്‍ കൊണ്ടുപോയി പതിനാറു വയസ്സുവരെ വിദ്യാഭ്യാസങ്ങള്‍ ചെയ്യിപ്പിച്ചു . ഇംഗ്ലീഷു നല്ലവണ്ണം പഠിപ്പിച്ചു . സംസ്കൃതത്തില്‍ നാടകാലങ്കാരങ്ങള്‍വരെ പഠിപ്പിച്ചു . സംഗീതത്തില്‍ പല്ലവി രാഗവിസ്താരംവരെ പാടാനും പിയാനോ, ഫിഡില്‍, വീണ ഇതുകള്‍ വിശേഷമായി വായിപ്പാനും ആക്കിവെച്ചു . പിന്നെ ചില്ലറയായി സ്ത്രീകളെ യൂറോപ്പില്‍ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന തുന്നല്‍ , ചിത്രം മുതലായതുകളിലും തന്റെ അതിമനോഹരിയായ മരുകകള്‍ക്കു പരിചയം വരുത്തി . ബിലാത്തിയില്‍ ഒരു ഇംഗ്ലീഷുസ്ത്രീയെ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നവിധമുള്ള പഠിപ്പും അറിവുകളും സമ്പ്രാദയങ്ങളും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് ഉണ്ടാക്കി വെയ്ക്കേണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹം മഹാനും അതിബുദ്ധിശാലിയും ആയിരുന്ന കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോനു് ഇന്ദുലേഖയുടെ പതിനാറാം വയസ്സിനകത്തു സാധിപ്പാന്‍ കഴിയുന്നേടത്തോളം സാധിച്ചു എന്നുതന്നെ പറയാം . എന്നാല്‍ ഭാഗ്യം കേവലം ഒരെടത്തും സമ്പൂര്‍ത്തിയായി എന്നു പറവാന്‍ മനുഷ്യനു സാധിക്കയില്ലല്ലോ .

ഇന്ദുലേഖയുടെ പതിനാറാമത്തെ വയസ്സു് അവസാനിച്ചതോടുകൂടി കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ കാലവും അവസാനിച്ചു . പിന്നെ വലിയച്ചന്റെകൂടെ അമ്മയുടെയൊന്നിച്ചു വലിയച്ചന്റെ പൂവരങ്ങില്‍ എന്ന ഭവനത്തില്‍ ആണു് താമസം ആയതു്. ഇന്ദുലേഖയുടെ സ്വാഭാവികമായ ഗുണങ്ങളാലും തന്റെ പത്രിയായതിനാലും തന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ മകനു് ഇന്ദുലേഖയില്‍ ഉണ്ടായ സ്നേഹശക്തി ഓര്‍ത്തും ഇന്ദുലേഖയുടെവലിയച്ഛന് ഇന്ദുലേഖയില്‍ ഉള്ള സ്നേഹം ഇന്നപ്രകാരമായിരുന്നു എന്നും ഇത്ര ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നും എനിക്കു് എന്റെ വായനക്കാരെ പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കുവാന്‍ പ്രയാസമാണു് . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് താമസിപ്പാന്‍ പ്രത്യേകമായ ഒരു മാളികബങ്കളാവാണു് ശട്ടം ചെയ്തിരുന്നതു്. ആ ബങ്കളാവിലെ എല്ലാ മുറികളിലും ഇംഗ്ലീഷുമാതിരി സാമാനങ്ങളും മറ്റും ഭംഗിയായി ശേഖരിച്ചു വച്ചു് ഇന്ദുലേഖയുടെ അഭീഷ്ടപ്രകാരം എല്ലാം ശട്ടംചെയ്തുവന്നു . കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ അകാലമരണത്താല്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് ഒരു വിധത്തിലും ഒന്നിനും ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടും വന്നുകൂടാ എന്നു് ഇന്ദുലേഖയുടെ വലിയച്ഛന്‍ ഉറപ്പായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖയുടെ ദിനചര്യകളും സമ്പ്രദായങ്ങളും സ്വാഭാവും അവളുടെ പഠിപ്പുനിമിത്തവും തന്റെ അമ്മാമന്‍ മഹാനായ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ ബുദ്ധിശക്തിക്കനുസരിച്ചു തനിക്ക് കിട്ടിയ അറിവുകള്‍ നിമിത്തവും അതിരമണീയമായിരുന്നു എന്നേ പറവാനുള്ളു . ഇംഗ്ലീഷു പഠിച്ചതിനാല്‍ താന്‍ ഒരു മലയാള സ്ത്രീയാണെന്നുള്ള നില ലേശം വിട്ടിട്ടില്ല . ഹിന്തുമത ദ്വേഷമാകട്ടെ, നിരീശ്വരമതമാകട്ടെ , നിര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ ചിലപ്പോള്‍ ചില പഠിപ്പുള്ള ചെറുപ്പാര്‍ക്കു് ഉണ്ടാകുന്നപോലെ സര്‍വ്വരിലും ഉള്ള ഒരു പുച്ഛരസമാവട്ടെ ഇന്ദുലേഖയെ കേവലം ബാധിച്ചിട്ടേ ഇല്ല. കുളികുറി, ഉടുവൊട , സംസാരം—തന്റെ അമ്മ , മുത്തശ്ശി, വലിയച്ഛന്‍ , അമ്മാമന്‍ ഇവരിലുള്ള ഭക്തി, വിശ്വാസം —നാട്ടുകാര്‍ സമീപവാസികളായി ഇംഗ്ലീഷു് പഠിക്കാതുള്ള തന്റെ സഖികളില്‍ ഉള്ള ചേര്‍ച്ച , രാസക്യം—വിശേഷിച്ചു പറയുന്ന വാക്കുകളിലും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെടാവുന്ന താഴ്മയും ഗര്‍വ്വില്ലായ്മയും ഇതുകളെ എല്ലാം കണ്ടു് ഇന്ദുലേഖയെ പരിചയമുള്ളവര്‍ എല്ലായ്പോഴും അത്ഭുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെയാണു കുട്ടികളെ അഭ്യസിപ്പിച്ചു വളര്‍ത്തേണ്ടതു് എന്നു ബുദ്ധിയുള്ള ഏവനും പറയും. ഇന്ദുലേഖാ ആ മഹാനായ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ കീര്‍ത്തിലതയായിട്ടുതന്നെ തീര്‍ന്നു. ഇന്ദുലേഖയുടെ നേമത്തെ ആഭരണങ്ങള്‍ വളരെ ചുരുങ്ങിയ മാതിരിയാണു് . ആഭരണങ്ങള്‍ അമ്മാമന്‍ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ കൊടുത്തതും , അമ്മയുടെ വകയായി തന്റെ അച്ഛന്‍ കൊടുത്തതു തനിക്കു കിട്ടിയതും , വലിയച്ഛന്‍ കൊടുത്തതുംകൂടി അനവധി ഉണ്ടു് . എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖാ ഈ ആഭരണങ്ങളില്‍ അത്ര പ്രിയം ഉള്ള ഒരു കുട്ടി അല്ലായിരുന്നു . വിശേഷദിവസങ്ങളില്‍ വല്ല ആഭരണങ്ങളും വിശേഷവിധിയായി കെട്ടേണമെങ്കില്‍ അമ്മയുടെയോ മുത്തയിയുടെയോ വലിയര്‍ന്റെയോ കഠിനനിര്‍ബ്ബന്ധം വേണം . കാതില്‍ കൊത്തുള്ള തോടകളും കഴുത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തില്‍ ഉരുണ്ട ഒരു സ്വര്‍ണ്ണനൂലിന്മേല്‍ ചെറിയ ഒരു പതക്കവും , അതിന്നു ചുവടെ ഒരു പരന്ന സ്വര്‍ണ്ണനൂലിന്മേല്‍ നല്ല വിലയുള്ള വെരവും , പച്ചരഡവും ചുകപ്പുരഡവുംകൊണ്ടു വേലചെയ്ത ഒരു പതക്കവും ,കൈകളില്‍ തഞ്ചാവൂരില്‍ കിഴക്കന്‍സമ്പ്രദായത്തില്‍ വേലചെയ്ത ഓരോപൂട്ടു വളയും ,കൈവിരലുകളില്‍ സ്വല്‍പം മോതിരങ്ങളും മാത്രമാണു് നേമം പെരുമാറുന്ന ആഭരണങ്ങള്‍ . എന്നാല്‍ ആഭരണങ്ങളില്‍ അത്രയധികം പ്രീതി ഇല്ലെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു വസ്ത്രങ്ങളെ വളരെ താല്‍പര്യമാണു് . വിശേഷമായ എഴയും കസവും ഉള്ള ഒന്നരയും മേല്‍മുണ്ടും ദിവസം നിത്യവെള്ളയായി കുളിക്കുമ്പോഴും വെകുന്നേരം മേല്‍കഴുകുമ്പോഴും തെയ്യാര്‍വേണം . കുചപ്രദേശങ്ങള്‍ എല്ലായ്പോഴും ധവളമായ ഒരു കസവുമേല്‍മുണ്ടുകൊണ്ടു മറച്ചിട്ടേ കാണാറുള്ളു . ഇങ്ങിനെയാണു് നിയമമായുള്ള ഉടുപ്പു്.

‘ഇന്ദുലേഖാ ’ എന്ന പേരു് ഈ കഥയിലുള്ള മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ പേരുമായി നോക്കുമ്പോള്‍ പക്ഷേ, കുറെ അയോഗ്യമായിരിക്കുന്നു എന്നു് എന്റെ വായനക്കാര്‍ വിചാരിക്കുമായിരിക്കാം . പേരു് ഇങ്ങനെ വിളിച്ചുവന്നതു കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോനാണു് . കുട്ടിക്കു ജാതകത്തില്‍ വെച്ച പേരു മാധവി എന്നായിരുന്നു. എന്നാല്‍ കുട്ടിയുടെ അതിലളിതമായ സ്വരൂപത്തിന്റെ അവസ്ഥയ്ക്കു് ഇന്ദുലേഖാ എന്ന പേര്‍ വിളി േണമെന്നു കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ നിശ്ചയിച്ചു് അങ്ങിനെ വിളിച്ചുവന്നതാണു്. എന്നാല്‍ ഇവളെ നമ്മുടെ ഈ കഥ തുടങ്ങുന്നകാലം മാധവി എന്നു് ഒരാള്‍ മാത്രം വിളിച്ചുവന്നു , അതു മാധവനായിരുന്നു . ഇത്ര സുന്ദരനും രസികനും വിദ്വാനും സമര്‍ത്ഥനും തന്റെ വലിയര്‍ന്റെ മരുമകനും ആയ മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി അന്യോന്യം സ്നേഹിക്കാതിരിപ്പാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലെന്നു ഞാന്‍ പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ . ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലത്തു് ഇവര്‍ അന്യോന്യം അന്തഃകരണവിവാഹം കഴിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു തന്നെ പറയാം. പ്രകൃതം നിസര്‍നമധുരമാണെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ ഹിതത്തിന്നോ ഇഷ്ടത്തിന്നോ വിരോധമായി പറവാന്‍ ആ വീട്ടില്‍ ആര്‍ക്കും ശക്തി ഉണ്ടായില്ല . ഇവളുടെ തന്റേടവും നിലയും ആവിധമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രവൃത്തിയിലോ ഇരുപ്പിലോ ഒരാള്‍ക്കും ഒരു ദോഷം പറയാന്‍ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല . ഈ കഥ തുടങ്ങുന്ന കാലത്തു് ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും അന്യോന്യം അന്തഃകരണവിവാഹം ചെയ്തു വെച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു സമഷ്ടിയായി പറഞ്ഞാല്‍ മതിയാകുമോ എന്നു ഞാന്‍ സംശയിക്കുന്നു. ഇവര്‍ക്കു് അന്യോന്യം അനുരാഗം ഉണ്ടാവാതിരിപ്പാന്‍ പാടില്ലെന്നു് എന്റെ വായനക്കാര്‍ ഊഹിക്കും. എന്നാല്‍ ഈ സംഗതിയെ ഊഹിച്ചു നിശ്ചയിപ്പാന്‍ വിടുന്നതിനെക്കാള്‍ ചുരുക്കത്തില്‍ സ്പഷ്ടമായി ഇവിടെ പറയുന്നതാണു നല്ലതു് എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു് അല്‍പം പൂര്‍വ്വകഥാപ്രസംഗം ചെയ്യുന്നു . മഹാനായ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു വിദ്യാഭ്യാസം മുഴുവനും കഴിച്ചശേഷം ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അനുരൂപനായ പുരുഷനെ യോഗ്യരില്‍നിന്നു് അവള്‍തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതാണു് എന്നുള്ള അഭിപ്രായക്കാരനായിരുന്നു . എന്നാല്‍ ഈ ഘനപുരുഷന്‍ ഇതിനെക്കുറിച്ചു് അധികമായി ആരോടും ഒന്നും സംസാരിച്ചിട്ടില്ലാ . പെണ്ണിനു പത്തുപതിനൊന്നു വയസ്സായ മുതല്‍ പലേ യോഗ്യരായ ആളുകള്‍ എല്ലാം ഈ കാര്യത്തില്‍ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ പേഷ്കാരുടെ മനസ്സറിവാന്‍ ഉത്സാഹിച്ചിട്ടും സാധിച്ചിട്ടില്ല . താന്‍ മരിക്കുന്നതിനു് അല്‍പദിവസങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പു് കല്‍പനയിന്മേല്‍ ഇന്ദുലേഖയോടുകൂടി അച്ഛനെ കാണാന്‍ വന്നിരുന്ന സമയം ഒരുദിവസം അച്ഛന്‍ പഞ്ചുമേനോന്‍ തന്നോടു് “ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് വയസ്സു് 15–ല്‍ അധികമായല്ലോ ; നല്ല ഒരു സംബന്ധം തുടങ്ങിപ്പിക്കേണ്ടേ ? ” എന്നു ചോദിച്ചതിനു് ഉത്തരമായി “ഇന്ദുലേഖയുടെ വിദ്യാഭ്യാസങ്ങള്‍ മുഴുവനും ആയിട്ടില്ലെന്നും അതു കഴിഞ്ഞശേഷമേ ആ ആലോചനതന്നെ ചെയ്വാന്‍ ആവശ്യമുള്ളു എന്നും വിദ്യാഭ്യാസംചെയ്തു് ഇന്ദുലേഖയെ യോഗ്യതയുള്ളവളാക്കിത്തീര്‍ക്കേണ്ടുന്ന ഭാരമാണു തനിക്കുള്ളതു് എന്നും ആ യോഗ്യത അവള്‍ക്കെത്തിയാല്‍ ഇന്ദുലേഖ തന്നെ പിന്നെ അവള്‍ക്കു വേണ്ടതെല്ലാം യഥോചിതം പ്രവര്‍ത്തിച്ചുകൊള്ളു ”മെന്നും കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്‍ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. വൃദ്ധനായ പഞ്ചുമേനോനു് ഈ ഉത്തരം നല്ലവണ്ണം മനസ്സിലായിട്ടും അത്ര രസിച്ചിട്ടും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും മകനോടു താന്‍ പിന്നെ ഇതിനെക്കുറിചു് ഒന്നും ചോദിച്ചിട്ടേ ഇല്ല . ഇന്ദുലേഖാ കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെകൂടെ താമസിക്കുന്ന കാലവും മാധവനെ കൂടെക്കൂടെ കാണാറുണ്ടു്. കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്നു മാധവനെ വളരെ ഇഷ്ടമായിരുന്നു . മാധവന്‍ അതിബുദ്ധിമാനായ കുട്ടിയാണെന്നു പലപ്പോഴും പലരോടും അദ്ദേഹം സംഗതിവശാല്‍ പറയുന്നതു് ഇന്ദുലേഖതന്നെ കേട്ടിട്ടുണ്ടു് . എന്നാല്‍ അതില്‍ അധികമൊന്നും മാധവനെക്കുറിച്ചു് അദ്ദേഹം പറയുന്നതു കേട്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സില്‍ മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു യോഗ്യനാണെന്നു തീര്‍ച്ചപ്പെടുത്തീട്ടുണ്ടായിരുന്നുവോ ഇല്ലയോ എന്നു് ആര്‍ക്കും നിശ്ചയമുണ്ടായിരുന്നില്ല. കൊച്ചുകൃഷ്ണമേനോന്റെ മരണശേഷം പൂവരങ്ങില്‍ താമസം തുടങ്ങിയമുതല്‍ ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും തമ്മില്‍ വളരെ സ്നേഹമായിത്തീര്‍ന്നു . മദിരാശിയില്‍നിന്നു വീട്ടിലേക്കു വരുന്ന സമയങ്ങളില്‍ എല്ലായ്പോഴും രണ്ടുപേരും തമ്മില്‍ സംസാരിച്ചും കളിച്ചും ചിരിച്ചും സമയം കഴിച്ചു. ഇങ്ങിനെ കുറെ ദിവസങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞപ്പൊഴേക്കു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മാധവനും പരസ്പരം കുറേശ്ശെ അനുരാഗം തുടങ്ങി . എന്നാല്‍ ഇതു് അന്യോന്യം ലേശംപോലും അറിയിച്ചില്ലാ. ഇന്ദുലേഖാ അക്കാലം കേവലം അറിയിക്കാഞ്ഞതു മാധവന്റെ പഠിപ്പിന്നു വല്ല വിഘ്നവും അതിനാല്‍ വരരുതു് എന്നു വിചാരിച്ചിട്ടാണു് . മാധവന്‍ അറിയിക്കാഞ്ഞതു കുറെ ലജ്ജിച്ചിട്ടും പിന്നെ തനിക്കു് ഈ കാര്യം സാദ്ധ്യമാവാന്‍ പ്രയാസമുള്ളതായിരിക്കാമെന്നു ശങ്കിച്ചിട്ടും ആകുന്നു. അങ്ങിനെ തോന്നാന്‍ മാധവനു നല്ല കാരണമുണ്ടായിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖാ മലയാളത്തില്‍ എങ്ങും പ്രസിദ്ധപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീരത്നമായിരുന്നു . മഹാരാജാക്കന്മാര്‍ മുതലായി പലരും ഈ കുട്ടിയെ കിട്ടേണമെന്നു് ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെന്നു കൂടെക്കൂടെ പഞ്ചുമേനോനു വരുന്ന കത്തുകളാലും പൂവരങ്ങിലും മറ്റും വെച്ചു് ഇതിനെപ്പറ്റി ആളുകള്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടാവുന്ന പ്രസംഗങ്ങളാലും മാധവനു നല്ലവണ്ണം അറിവുണ്ടു് . ഇങ്ങിനെ ഇരിക്കേ, അന്നു് ഒരു സ്കൂള്‍കുട്ടിയായ താന്‍ ഇതിന്നു മോഹിക്കുന്നതു വെറുതെ എന്നു മാധവനു ചിലപ്പോള്‍ തോന്നീട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യം ഉണ്ടായ വിചാരം ഇങ്ങിനെ ആണെങ്കിലും ക്രമേണ ഇന്ദുലേഖയില്‍ മാധവനു് അനുരാഗം വര്‍ദ്ധിച്ചുതന്നെ വന്നു . മദിരാശിയില്‍ നിന്നു വീട്ടില്‍ വന്നു പാര്‍ക്കുന്ന കാലത്തു പകല്‍ മുഴുവനും ഇന്ദുലേഖയുടെ കൂടെത്തന്നെയാണു മാധവന്‍ എന്നു പറയാം. വല്ല പുസ്തകങ്ങള്‍ വായിച്ചിട്ടും പാട്ടു് , പിയാനോ , ചതുരംഗം മുതലായതുകൊണ്ടു വിനോദിച്ചും വെകുന്നേരം പിരിയാറാവുമ്പോള്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും ഒരുദിവസവും പകല്‍സമയം മതിയായില്ലെന്നു തോന്നാതിരുന്നിട്ടില്ല . ഇങ്ങിനെ കുറെ കാലം മദിരാശിയില്‍നിന്നു മാധവന്‍ വീട്ടില്‍ വന്ന സമയങ്ങള്‍ മുഴുവനും അന്യോന്യം രസിച്ചും അഹങ്കരിച്ചും വിനോദിച്ചും കഴിഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖയും മാധവനും തമ്മില്‍ ഉള്ള സംബന്ധസ്ഥിതികൊണ്ടും രൂപംകൊണ്ടും പഠിപ്പുകൊണ്ടും ഇവരുതമ്മില്‍ ഇങ്ങിനെ സ്നേഹിച്ചുവന്നതില്‍ അല്‍പം ആളുകള്‍ ഒഴികെ ശേഷം എല്ലാവര്‍ക്കും സന്തോഷമായിരുന്നു . എന്നാല്‍ ഇന്ദുലേഖയെ മാധവനു ഭാര്യയായി കിട്ടുമോ എന്നു പിന്നെയും ഒരു ശങ്ക എല്ലാവര്‍ക്കും ഉണ്ടായി . മലയാളത്തിലെ സ്ഥിതി അറിയുന്ന ആള്‍ക്കു്, ഈ ശങ്ക ഉണ്ടാവാതിരിപ്പാന്‍ പാടില്ലല്ലൊ . തിരുവനന്തപുരത്തു പൊന്നുതമ്പുരാന്‍കൂടി ഇന്ദുലേഖയെ അമ്മച്ചിയാക്കി കൊണ്ടുപോകുവാന്‍ ആലോചനയുണ്ടെന്നാണു് ആ കാലത്തു പഞ്ചുമേനോന്റെ മുഖത്തില്‍നിന്നുതന്നെ ചിലര്‍ കേട്ടിട്ടുള്ളതു് . അപ്പോള്‍ മേല്‍പറഞ്ഞ ശങ്ക ഉണ്ടായതില്‍ അത്ഭുതമില്ലല്ലൊ . അങ്ങിനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ നമ്മുടെ കഥ തുടങ്ങുന്നതിനു കുറെ മുമ്പു മാധവന്‍ ബി . എല്‍ . പരീക്ഷയ്ക്കു പോയി. പരീക്ഷ കഴിഞ്ഞ ഉടനെ വീട്ടിലേക്കു വന്നു . മുമ്പത്തേ പ്രകാരം ഇന്ദുലേഖയുമായി കളിച്ചും വിനോദിച്ചും ഇരുന്നുവെങ്കിലും ക്രമേണ മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയില്‍ അനുരാഗം വര്‍ദ്ധിച്ചു വര്‍ദ്ധിച്ചു കലശലായിത്തീര്‍ന്നു . “എന്തു പൊന്നുതമ്പുരാന്‍ ? ” “ഏതു രാജാവു്? ” “എന്റെ ഇന്ദുലേഖാ എന്റെ ഭാര്യതന്നെ . ” “അങ്ങിനെയല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ ഞാന്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ലാ. ” എന്നു മനസ്സില്‍ ഉറച്ചുതുടങ്ങി . ഈ കാലത്തു് ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സു് എന്താണെന്നു് അറിവാന്‍ മാധവനു് അത്യാഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് മാധവനോടു് അങ്ങോട്ടു്, ഇങ്ങട്ടുള്ളതിനെക്കാള്‍ പക്ഷേ , അധികം അനുരാഗം ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖാ മാധവനോടു് ഇതിനെക്കുറിച്ചു യാതൊരു പ്രകാരവും നടിച്ചില്ലാ . കളി , ചിറി, പാട്ടു മുതലായതു കൂടാതെ എല്ലായ്പോഴും അതില്‍ അധികം ഒന്നും ഇന്ദുലേഖയുടെ പ്രകൃതങ്ങളില്‍ നിന്നു മാധവനു് അറിവാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല . മാധവന്‍ അല്‍പം പ്രസരിപ്പുള്ള കുട്ടിയാകയാല്‍ മാധവന്റെ മനസ്സിന്റെ ചേഷ്ടകള്‍ ഇയ്യിടെ കുറേശ്ശ പുറത്തു കാണാറായിത്തുടങ്ങി. അതിനൊന്നും ഇന്ദുലേഖ അശേഷം വിരോധവും വിമുഖതയും ഭാവിക്കയില്ല . എങ്കിലും തന്റെ അനുരാഗ ചേഷ്ടകള്‍ എല്ലാം മാധവനില്‍നിന്നു കേവലം മറച്ചുവച്ചിരുന്നു . അങ്ങിനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരുദിവസം മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുംകൂടി ചതുരംഗം കളിച്ചുകൊണ്ടിരി െമാധവന്‍ താന്‍ വയ്ക്കേണ്ട കരു കൈയില്‍ എടുത്തു് ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തേക്കു് അസംഗതിയായി നോക്കിക്കൊണ്ടു കളിക്കാതെ നിന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു കളിക്കാത്തതു് ; കളിക്കരുതേ ?

മാധവന്‍: കളിക്കാന്‍ എനിക്കു ഇന്നു് അത്ര രസം തോന്നുന്നില്ല .

ഇന്ദുലേഖാ: ഇയ്യെടെ കളി കുറെ അമാന്തമായിരിക്കുന്നു . പക്ഷേ , പരീക്ഷയുടെ കാര്യം അറിയാത്ത സുഖക്കേടു കൊണ്ടു് ആയിരിക്കാം . അതിനെക്കുറിച്ചു് ഇപ്പോള്‍ വിചാരിച്ചിട്ടു് ഒരു സാദ്ധ്യവും ഇല്ലല്ലോ. മനസ്സിന്നു വെറുതെ സുഖക്കേടു ഉണ്ടാക്കരുതേ .

മാധവന്‍: പരീക്ഷയുടെ കാര്യം ഞാന്‍ വിചാരിച്ചിട്ടേ ഇല്ല . മനസ്സിന്നു സുഖക്കേടു വര്‍ത്തമാനം വരുത്താതിരിപ്പാനും കാരണങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പൊഴും ആ കാരണങ്ങളെ പരിഹരിപ്പാന്‍ കഴിയാതിരിക്കുമ്പോഴും ഒരുവനു് എങ്ങിനെ മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കിവെപ്പാന്‍ കഴിയും?

ഇന്ദുലേഖാ: മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കി വെയ്ക്കണം. അതാണു് ഒരു പുരുഷന്റെ യോഗ്യത.

മാധവന്‍: സ്ത്രീയിന്റെ യോഗ്യതയോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: ഒരു സ്ത്രീ ഇപ്പോള്‍ മനസ്സിന്നു സുഖക്കേടു തോന്നി കളിപ്പാന്‍ രസമില്ലെന്നു പറഞ്ഞില്ല. മാധവനല്ലേ കളിപ്പാന്‍ ഇന്നു് അത്ര രസം തോന്നുന്നില്ലെന്നു പറഞ്ഞതു് ?

മാധവന്‍: പക്ഷേ, ഇന്ദുലേഖാ മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കാം .

ഇന്ദുലേഖാ: ഞാന്‍ അതു പരീക്ഷിച്ചിട്ടില്ലാ . സ്വാധീനമല്ലാതെ തോന്നുമ്പോള്‍ അല്ലേ ഈ പരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതു്? സ്വാധീനമില്ലെന്നു് ഇതുവരെ എനിക്കു തോന്നീട്ടില്ല , അങ്ങിനെ തോന്നാന്‍ സംഗതി ഉണ്ടായിട്ടില്ല .

മാധവന്‍: മനസ്സിന്നു് ഇച്ചിക്കുന്നതു സകലവും സാധിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ മനസ്സു നിമിത്തം ഉപദ്രവം ഉണ്ടാവാന്‍ എടയില്ലാ . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അങ്ങിനെ സകലവും സാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാലായിരിക്കും മനസ്സിനെ പരീക്ഷിപ്പാന്‍ എടയാവാഞ്ഞതു് .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്റെ മനസ്സു സാദ്ധ്യമല്ലാത്തതില്‍ ആഗ്രഹിക്കാറില്ലാ . ഇതു് എന്റെ മനസ്സിന്നു സ്വതസ്സിദ്ധമായ ഒരു ഗുണമാണെന്നു് അറിഞ്ഞു ഞാന്‍ സന്തോഷിക്കുന്നു . അതുകൊണ്ടു മാധവന്‍ പറഞ്ഞതു ശരിതന്നെ. എന്റെ മനസ്സു വ്യാപരിക്കുന്നതില്‍ ഒന്നിലും എനിക്കു വ്യസനിപ്പാന്‍ എട ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെ എല്ലായ്പോഴും വരുമോ ? അങ്ങിനെ വന്നാല്‍ത്തന്നെ അതു മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കീട്ടല്ലെ?

ഇന്ദുലേഖാ: അല്ലാ; മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കേണമെങ്കില്‍ അതിനു വേറെ ചില സാധനങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുവേണം.ധൈര്യം, ക്ഷമ മുതലായ സാധനങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടു വേണം മനസ്സിനെ സ്വാധീനമാക്കാന്‍ . അങ്ങിനെയുള്ള സാധനങ്ങളെ ഒന്നും ഉപയോഗിക്കാതെതന്നെ എന്റെ മനസ്സു സ്വസ്ഥതയില്‍ നില്‍ക്കുന്നുണ്ടല്ലോ . അതുകൊണ്ടു് എന്റെ മനസ്സിന്റെ സ്വസ്ഥത അതിനു സഹജമായ ഒരു ഗുണമാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു .

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു ക്ഷണസാദ്ധ്യമല്ലാത്ത യാതൊരു കാര്യത്തിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സു് ഇതുവരെ വ്യാപരിച്ചിട്ടില്ലേ ?

ഇന്ദുലേഖാ: ഇല്ലെന്നാണു് എനിക്കു തോന്നുന്നതു് . എന്നാല്‍ ക്ഷണസാദ്ധ്യമെന്നു മാധവന്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം എനിക്കു മനസ്സിലായില്ല . സാദ്ധ്യാസാദ്ധ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചു മാത്രമാണു ഞാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ചതു്.

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ദൃഷ്ടാന്തം പറയാം . ഇപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ അതിമനോഹരമായും അതിപരിമളത്തോടുകൂടിയും ഇരിക്കുന്ന ഒരു പുഷ്പത്തെ കാണുന്നു . അതിനെ കാണുമ്പോള്‍ ആ പുഷ്പത്തെ നിഷ്പ്രയാസേന കിട്ടാന്‍ തരമില്ലെന്നു് അറിവുണ്ടെങ്കിലും ഉടനെ അതിനെ തന്റെ കൈയില്‍ എടുത്തു് അതിന്റെ പരിമളത്തെ അനുഭവിക്കേണമെന്നു് ഒരു മനസ്സു് അല്ലെങ്കില്‍ ആഗ്രഹം ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് ഉണ്ടാവുന്നില്ലേ ? അതു് അപ്പോള്‍ത്തന്നെ സാദ്ധ്യമാണെങ്കിലേ ഉണ്ടാവുന്നുള്ളു? അതല്ലാ സാദ്ധ്യമോ , അസാദ്ധ്യമോ , ക്ഷണസാദ്ധ്യമോ , വിളംബസാദ്ധ്യമോ എന്നുള്ള ആലോചന കഴിഞ്ഞിട്ടു മാത്രമോ പുഷ്പത്തെപ്പറ്റി ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നതു് ?

ഇന്ദുലേഖാ: പുഷ്പം ഭംഗിയും പരിമളവും ഉള്ളതാണെന്നു് അതിന്റെ കാഴ്ചയില്‍ ബോദ്ധ്യംവന്നാല്‍ എന്റെ മനസ്സു് ആ പുഷ്പത്തെ ഉദ്ദേശിച്ചു് ആഹ്ലാദപ്പെടുമായിരിക്കാം . അതു് എടുപ്പാന്‍ യോഗ്യവും സാദ്ധ്യവും ആണെന്നുകൂടി ബോദ്ധ്യമാവുന്നതിന്നു മുമ്പു് അതു് എടുത്തു കൈയില്‍ വെയു്ക്കണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്കു് ഉണ്ടാവുകയില്ല . അതാണു് എന്റെ മനസ്സിനു് ഒരു ഗുണം ഞാന്‍ കാണുന്നതു് .

മാധവന്‍: ഇപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ പറഞ്ഞതും , ഞാന്‍ മുമ്പുപറഞ്ഞതും ഒന്നുതന്നെ . “മനസ്സു് ആഹ്ലാദപ്പെടും ” എന്നു പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം സൂക്ഷ്മത്തില്‍ മനസ്സില്‍ അതിനെപ്പറ്റി കൌതുകം ഉണ്ടാവുമെന്നു മാത്രമല്ല , അങ്ങിനെയുള്ള ആഹ്ലാദത്തില്‍ അതിനെ അനുഭവിക്കേണമെന്നുള്ള ആഗ്രഹവും അന്തര്‍ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു . എന്നാല്‍ പിന്നെ ആ ആഗ്രഹം സാദ്ധ്യമോ , ദുസ്സാദ്ധ്യമോ എന്നു് ആലോചിച്ചിട്ടേ അതിന്റെ നിവൃത്തിക്കു് ഇന്ദുലേഖാ ശ്രമിക്കുകയുള്ളു , അത്രമാത്രമാണു് ഇന്ദുലേഖാ ഇപ്പോള്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ താല്‍പര്യം എന്നു് എനിക്കു തോന്നുന്നു. ഇതു ശരിയാണെങ്കില്‍ ഇന്ദുലേഖാ ആഗ്രഹത്തെ ജയിക്കുന്നതു ധൈര്യം കൊണ്ടും ക്ഷമകൊണ്ടുമാണെന്നു സ്പഷ്ടമാണു് .

ഇന്ദുലേഖാ: അങ്ങിനെയല്ലാ ഞാന്‍ പറഞ്ഞതു് മാധവനു മനസ്സിലായില്ലാ ഒന്നാമതു മാധവന്റെ പുഷ്പത്തിന്റെ ഉപമ നന്നായില്ല . ഇതിലും നന്നായിട്ടു ഞാന്‍ ഒരു ഉപമ പറഞ്ഞു മാധവനെ ബോധ്യപ്പെടുത്താം. ഞാന്‍ യൌവനയുക്തയായ ഒരു സ്ത്രീയാണു് ; ഞാന്‍ സുന്ദരനായ ഒരു യുവാവെ കാണുന്നു. ആ യുവാവു് എന്റെ ഭര്‍ത്താവായിരിപ്പാന്‍ യോഗ്യനോ എന്നു് എന്റെ മനസ്സിന്നു ബോദ്ധ്യപ്പെടുന്നതിന്നുമുമ്പു് ആ പുരുഷനില്‍ എന്റെ മനസ്സു പ്രവേശിക്കയില്ലാ. ഇവിടെ മനസ്സു് ഒന്നാമതു പ്രവേശിച്ചിട്ടു് പിന്നെ ഞാന്‍ ധൈര്യം കൊണ്ടു മനസ്സിനെ നിവൃത്തിക്കുന്നതല്ലാ. എന്റെ മനസ്സു് ഒന്നാമതു് പ്രവേശിക്കുന്നതേ ഇല്ലാ . അതുപ്രകാരംതന്നെ ധനത്തില്‍; ന്യായമായവിധം ആര്‍പ്പിക്കപ്പെടുന്ന ധനത്തില്‍ അല്ലാതെ എനിക്കു് ആഗ്രഹമേ ഉണ്ടാവുന്നില്ലാ. ഇതെല്ലാം മനസ്സിന്നു ചിലര്‍ക്കു് സഹജമായ ഗുണമായി ഉണ്ടാവും . ചിലര്‍ക്കു് അങ്ങിനെ അല്ലാ മനസ്സിന്റെ ധര്‍മ്മം—കിട്ടുന്നതിലും കിട്ടാത്തതിലും , വേണ്ടുന്നതിലും വേണ്ടാത്തതിലും ഒരുപോലെ മനസ്സു പ്രവേശിക്കും . പിന്നെ സാമര്‍ഝ്യവും ധൈര്യവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരായാല്‍ ആ മനസ്സിനെ നിവൃത്തിപ്പിച്ചു പാട്ടില്‍ വെയ്ക്കും. അതുകൊണ്ടു മാധവന്‍ ഞാന്‍ ഒടുവില്‍ പറഞ്ഞ മാതിരിക്കാരുടെ കൂട്ടത്തിലാണെങ്കില്‍ ബുദ്ധിസാമര്‍ഝ്യമുള്ള ആളാകയാല്‍ ദുസ്സാദ്ധ്യമായതോ അസാദ്ധ്യമായതോ ആയ വല്ല കാര്യത്തിലും മനസ്സു ചാടീട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ ആ മനസ്സിനെ മടക്കിയെടുക്കാന്‍ കഴിയുമല്ലോ . അങ്ങിനെ മടക്കിയെടുക്കുന്നതിനു ശക്തി ഉണ്ടായാല്‍ മനസ്സു് സ്വാധീനമായി .

മാധവന്‍: ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖാ പറഞ്ഞതില്‍ യോജിക്കുന്നില്ല . എങ്കിലും ഈ സംഗതിയെപ്പറ്റി ഞാന്‍ എനി തര്‍ക്കിക്കുന്നില്ല . എനിക്കു മുമ്പത്തെപ്പോലെ ഇന്ദുലേഖയുമായി തര്‍ക്കിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാന്‍ മനസ്സിന്നു സുഖമില്ല !

ഇന്ദുലേഖാ: ഞാന്‍ വിചാരിച്ചു ചതുരംഗം കളിക്കാനേ രസമില്ലാതായിട്ടുള്ളു എന്നു് . ഇപ്പോള്‍ എന്നോടു സംസാരിക്കാനും രസമില്ലെന്നു കേട്ടതു് ആശ്ചര്യം!

മാധവന്‍: എന്തിനാണു് ഇങ്ങിനെ എല്ലാം പറയുന്നതു് ? ഞാന്‍ മഹാ ഒരു നിര്‍ഭാഗ്യവാനാണെന്നു തോന്നുന്നു—വൃഥാ മനഃഖേദം ഉണ്ടാവുന്നതു നിര്‍ഭാഗ്യമല്ലേ ?

ഇന്ദുലേഖാ: ആ ഖേദത്തെ പരിഹരിപ്പാന്‍ ശക്തിയില്ലാതെ പോകുന്നതു നിര്‍ഭാഗ്യം .

മാധവന്‍: ആ ഖേദം എങ്ങിനെയാണു പരിഹരിക്കേണ്ടതു് എന്നു് ഇന്ദുലേഖാ പറഞ്ഞുതന്നാല്‍ വലിയ ഉപകാരമായിരുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: “ഖേദം എന്താണെന്നറിഞ്ഞാല്‍ ഞാന്‍ പരിഹരിക്കാന്‍ നോക്കാം ” എന്നു പറഞ്ഞു് ഒന്നു ചിറിച്ചു.

ഇന്ദുലേഖാ: കളിക്കൂ. മാധവന്റെ കുതിരയെ ഞാന്‍ വെട്ടാന്‍പോകുന്നു . കരു കൈയില്‍ പിടിച്ചു ഖേദം എന്നു പറഞ്ഞു മേല്‍പോട്ടു നോക്കിയതു മതി ; കളിക്കൂ , കുതിരയെ രക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയുമോ, കാണട്ടെ മിടുക്കു് .

മാധവന്‍: വരട്ടെ, ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ കളിക്കുന്നില്ല, കളിച്ചാല്‍ ശരിയാവുകയില്ല . ഞാന്‍ ഈ കോച്ചിന്മേല്‍ കുറെ കിടക്കട്ടെ.

എന്നു പറഞ്ഞു് കരു മേശമേല്‍ത്തന്നെ വെച്ചു് , മാധവന്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ പോയി കിടന്നു . ഇന്ദുലേഖാ അവിടുന്നു് ചിറിച്ചുംകൊണ്ടു് എഴുനീറ്റു ശാകുന്തളം നാടകം ബുക്കു് എടുത്തു് ഒരു കസാലമേല്‍ ഇരുന്നു വായിച്ചു തുടങ്ങി .

മാധവന്‍: എന്താണു് ആ പുസ്തകം ?

ഇന്ദുലേഖാ: ശാകുന്തളം.

മാധവന്‍: എവിടെയാണു വായിക്കുന്നത്?

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു്, ഉറക്കെ വായിക്കണോ?

മാധവന്‍: വായിക്കൂ.

ഇന്ദുലേഖാ: (ഒരു ശ്ലോകംവായിക്കുന്നു )

 
“ക്ഷാമക്ഷാമകപോലമാനനമുരഃ–
കാഠിന്യമുക്തസ്തനം
മദ്ധ്യഃ ക്ലാന്തതരഃ പ്രകാമവിനതാ–
വംസൌ ഛവിഃ പാണ്ഡുരാ
ശോച്യാ ച പ്രിയദര്‍ശനാ ച മദന–

ക്ലിഷ്ട്ടേയമാലക്ഷ്യതേ
പത്രാണാമിവ ശോഷണേന മരുതാ
സ്പൃഷ്ടാ ലതാ മാധവീ . ”

മാധവന്‍: ശിവ, ശിവ, ഇങ്ങിനെ ഒന്നു കണ്ടിരുന്നാല്‍ എന്റെ വ്യസനം തീര്‍ന്നിരുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: ശകുന്തളയെ എങ്ങിനെ എനി കാണാന്‍ കഴിയും ? ശകുന്തളയെ മനസ്സില്‍ നന്നായിട്ടു വിചാരിച്ചു കണ്ണ് മുറുക്കെ അടച്ചു കിടന്നോളു ; എന്നാല്‍ ഒരുസമയം സ്വപ്നം എങ്കിലും കാണാമായിരിക്കാം.

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖാ വളരെ സുന്ദരിയാണെങ്കിലും വിദൂഷിയാണെങ്കിലും ഇന്ദുലേഖയുടെ മനസ്സു വളരെ കഠിനമുള്ള മാതിരിയാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: അതെ, എന്റെ മനസ്സു വളരെ കഠിനമാണു് —ആട്ടെ , ശാകുന്തളത്തില്‍ എനി ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലട്ടെ.

മാധവന്‍: ഏതാണു്?

ഇന്ദുലേഖാ: (മറ്റൊരു ശ്ലോകംവായിക്കുന്നു . )

അനാഘ്രാതം പുഷ്പം കിസലയമലൂനം കരരുഹെ-
രനാവിദ്ധം രഡം മധുനവമനാസ്വാദിതരസം
അഖണ്ഡം പുണ്യാനാം ഫലമിവ ച തദ്രൂപമനഘം
ന ജാനേ ഭോക്താരം കമിഹ സമുപസ്ഥാസ്യതി വിധിഃ ”

മാധവന്‍: അതു ഞാന്‍ ചൊല്ലേണ്ട ശ്ലോകമല്ലേ ?

ഇന്ദുലേഖാ: ശാകുന്തളത്തിലുള്ളതാണു് : ആര്‍ക്കു വേണമെങ്കിലും ചൊല്ലാം.

മാധവന്‍: മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ഒരു അഹങ്കാരം വിചാരിക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ആശ്ചര്യം തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖാ: അതു് എന്താണു്?

മാധവന്‍: തന്റെ സമസൃഷ്ടികളില്‍ കരുണ വേണ്ട ദിക്കില്‍ അതിന്നു പകരം പരിഹസിച്ചാല്‍ അതു് അഹങ്കാരമല്ലെ? ദുഷ്ടതയായുള്ള അഹങ്കാരമല്ലെ ?

ഇന്ദുലേഖാ: പരിഹസിച്ചാല്‍ അങ്ങിനെതന്നെ .

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖ പരിഹസിക്കുന്നില്ലേ?

ഇന്ദുലേഖാ: ഇംഗ്ലീഷുപുസ്തകങ്ങള്‍ വല്ലതും വായിക്കണോ ?— ഞാന്‍ ബുക്കു് എടുത്തു തരാം.

മാധവന്‍: എനിക്കു് ഒന്നും വായിക്കെണ്ട.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ ഭര്‍ത്തൃഹരി വായിച്ചോളു .

മാധവന്‍: എനിക്ക് ഒന്നും വായിക്കേണ്ട, ദയവുചെയ്തു് എന്നെ പരിഹസിക്കാതിരുന്നാല്‍ മതി.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ കുറെ വീണ വായിക്കട്ടെ : മനസ്സിന്നു കുണ്ഠിതം ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതു പോകും.

മാധവന്‍: എനിക്കു വീണവായന കേള്‍ക്കെണ്ട.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ ഉറങ്ങിക്കോളൂ ; ശകുന്തളയേയും വിചാരിച്ചോളൂ ; വേണമെങ്കില്‍ ഈ നാടകബുക്കു് അടുക്കെ വെച്ചോളു . എന്നു പറഞ്ഞു് ഇന്ദുലേഖാ ബുക്കും എടുത്തു് മാധവന്റെ അടുക്കല്‍ പോയി , “പുസ്തകം വേണ്ടെ? ” എന്നു ചോദിച്ചു.

മാധവന്‍: എന്തിനാണു് ഇങ്ങിനെ പരിഹസിക്കുന്നതു് ? ഇതില്‍ എന്താണു് അങ്ങൊരു സുഖം?

ഇന്ദുലേഖാ: ഇതു പരിഹാസമോ ?—ഞാന്‍ അറിയില്ല . എന്നാല്‍ എന്തായാലും എനിക്കു് ഇങ്ങിനെയെല്ലാം കാണിക്കുന്നതും പറയുന്നതും ബഹു സന്തോഷമാണു് . ഞാന്‍ ഇങ്ങിനെ എല്ലാം പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കും. അല്ലെങ്കില്‍ മാധവന്‍ കളിക്കാന്‍ വരൂ ; കുതിരയെ തടുക്കൂ ; എണീക്കൂ.

മാധവന്‍: എനിക്കു കുതിരയും ആനയും ഒന്നും വേണ്ട .

ഇന്ദുലേഖാ: ശകുന്തളയെ വിചാരിച്ചു കിടന്നാല്‍ മതി . അല്ലെ ?

മാധവന്‍: അതെ, ശരി—അതു മതി .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ അങ്ങിനെയാവട്ടെ . ഇയ്യടെ നായാട്ടിന്നു പോവാറില്ലെ? തോക്കുകളും വെടിയും ഘോഷവും എല്ലാം ഒന്നു നിലച്ചുകാണുന്നുവല്ലൊ , ഇതിനു് എന്തു സംഗതി ?

മാധവന്‍: എനിക്കു് ഒന്നിനും മനസ്സില്ലാ

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു ബുദ്ധിക്കു വല്ല സ്ഥിരക്കേടും തുടങ്ങാന്‍ ഭാവമുണ്ടോ ?

മാധവന്‍: ഒരുസമയം ഉണ്ടെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ അതിന്നു വല്ല ഉപശാന്തിയും വരുത്തുവാന്‍ നോക്കണ്ടെ ?

മാധവന്‍: നോക്കണം.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ മാധവന്റെ അച്ഛനോട് ഉടനെ പറയണം ; ഞാന്‍ പറഞ്ഞുകളയാം . എനിക്കു ചായ കുടിപ്പാന്‍ സമയമായി . മാധവനും ചായകൊണ്ടുവരട്ടെ ?

മാധവന്‍: എനിക്കു ചായ വേണ്ടാ .

ഇന്ദുലേഖാ: പലഹാരം വേണമോ ?

മാധവന്‍: വേണ്ടാ.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു വയറ്റിന്നും സുഖക്കേടുണ്ടോ ?

മാധവന്‍: സകലദിക്കിലും സുഖക്കേടുതന്നെ.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ ഇതു വല്ലാത്ത സുഖക്കേടുതന്നെ.

മാധവന്‍: വല്ലാത്ത രോഗംതന്നെയാണെന്നു തോന്നുന്നു . ഒരു സമയം ഇതില്‍ നിന്നു സുഖപ്പെട്ടുവരാന്‍ പ്രയാസം. എന്റെ മനസ്സിന്നു് ഒരിക്കലും സമാധാനം വരുമെന്നു തോന്നുന്നില്ല . ഇന്ദുലേഖാ ഈ കോച്ചിന്മേല്‍ കുറെ ഇരിക്കൂ—വിരോധം ഉണ്ടോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: വളരെ വിരോധമുണ്ടു് . മാധവന്‍ യൌവനയുക്തനായ ഒരു പുരുഷനായി , ഞാനും യൌവനയുക്തയായ ഒരു സ്ത്രീയാണു് . പണ്ടു കുട്ടിയില്‍ കളിച്ചപോലെ എനി കളിക്കാമോ?

മാധവന്‍: കോച്ചിന്മേല്‍ ഒന്നായി ഇരിക്കുന്നതിന്നു് എന്താണു വിരോധം ?

ഇന്ദുലേഖാ: ബഹുവിരോധം ഉണ്ടു് . ഒരിക്കലും ഒന്നായി ഇരിപ്പാന്‍ നുമ്മള്‍ക്കു് ഇപ്പോള്‍ പാടില്ല.

മാധവന്‍: എപ്പോഴെങ്കിലും പാടുള്ള ഒരു കാലം എനി ഉണ്ടാകുമോ എന്നു് അറിവാനും നിവൃത്തിയില്ല; അല്ലെ? എന്തു ചെയ്യാം !

ഇന്ദുലേഖാ: അതെ; ഭാവിയായ കാര്യത്തെക്കുറിച്ചു് തീര്‍ച്ച പറവാന്‍ ആര്‍ക്കും സാധിക്കുന്നതല്ലല്ലൊ.

മാധവന്‍: (ദീര്‍ഘത്തില്‍ ഒന്നു നിശ്വസിച്ചിട്ടു് ) ആര്‍ക്കും പറവാന്‍ കഴിയില്ലാ — ശരിതന്നെ.

ഇങ്ങിനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേക്കു് കുട്ടിപ്പട്ടരു് ചായയും പലഹാരങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. മാധവന്‍ എഴുനീറ്റു പോയി . ഒന്നും വിചാരിച്ചപോലെ അന്നു സംസാരിപ്പാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. മാധവന്‍ പിന്നെ ദിവസം കഴിച്ചുകൂട്ടിയതു പറവാന്‍കൂടി എനിക്കു സങ്കടം . ഇന്ദുലേഖാ എന്തുതന്നെ പറഞ്ഞാലും ചിറിച്ചാലും കളിച്ചാലും മാധവന്‍ ഒരു മൌനവ്രതത്തിലായി . ചിലപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ, “എന്താണു് മനസ്സിന്‍ ഒരു മൌഢൄം ? ” എന്നു ചോദിക്കും . അതിനു മാധവന്‍ ഉത്തരം പറയാന്‍ പുറപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പു് മറ്റൊന്നു ചോദിക്കും . ഒരുദിവസം വെകുന്നേരം ഇന്ദുലേഖാ മേല്‍കഴുകാന്‍ പോകുമ്പോള്‍ മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ ഇരുന്നു് അരപ്പായ കടലാസ്സു നിറച്ചു് തന്റെ മനോവ്യഥകളെ എല്ലാം എഴുതി ഇന്ദുലേഖയുടെ എഴുത്തുമേശമേല്‍ വെച്ചു പോയി . മാധവന്‍ പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികമേല്‍ വന്നു് , “ഞാന്‍ ഇവിടെ ഒരു കടലാസ്സു് എഴുതിവച്ചിരുന്നുവല്ലൊ ; അതു വായിച്ചുവോ? ” എന്നു ചോദിച്ചു . അപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖാ , “എനിക്കു് ഒന്നും നിശ്ചയമില്ല. ” എന്നു പറഞ്ഞു മാധവനോടു വേറെ ഒരു കാര്യം ചോദിച്ചു . മാധവന്‍ എന്തുതന്നെ സങ്കടം കാണിച്ചാലും അതുനിമിത്തം ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് യാതൊരു ഭാവഭേദവും ഉണ്ടായതായി കണ്ടില്ല. ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുണ്ടായിരുന്ന അനുരാഗം കേവലം മറച്ചുവെച്ചിരുനു .

അങ്ങിനെ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ ഒരുനാള്‍ നല്ല ചന്ദ്രികയുള്ള ഒരു രാത്രിയില്‍ മാധവന്‍ താനെ പൂവരങ്ങുമാളികയുടെ തെക്കേമിറ്റത്തു ചന്ദ്രനേയും നോക്കിക്കൊണ്ടു നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു . ഇന്ദുലേഖാ മാളികയുടെ മുകളില്‍നിന്നു് ജാലകത്തില്‍കൂടി നോക്കിയപ്പോള്‍ മാധവനെ കണ്ടു്, “മാധവാ! മാധവാ! ” എന്നു വിളിച്ചു .

മാധവന്‍: എന്താണു്?

ഇന്ദുലേഖാ: ചന്ദ്രാപാലംഭമോ ? ചന്ദ്രിക മുകളില്‍ ഈ അറയിലും ധാരാളം ഉണ്ടു് . ഇങ്ങട്ടുകയറിവരുന്നതിനു വിരോധം ഉണ്ടോ ?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ കയറിവരുന്നില്ല . ഒരു കോച്ചിന്മേല്‍ ഒന്നായിരിക്കുന്നതു വിരോധമുള്ള കാര്യമാണെങ്കില്‍ രാത്രി ഒരറയില്‍ നോം രണ്ടാളുംകൂടി ഇരിക്കുന്നതിന്നു വിരോധമില്ലേ ?

ഇന്ദുലേഖാ: അതെ–ശരിയാണു് ; വിരോധമുള്ള കാര്യം തന്നെയാണു് . ഓര്‍ക്കാതെ പറഞ്ഞുപോയി. ഞാന്‍ എറങ്ങി മിറ്റത്തു വരാം .

മാധവന്‍: എനിക്കുവേണ്ടി വരണമെന്നില്ലാ.

ഇന്ദുലേഖാ: എനിക്കുവേണ്ടിത്തന്നെ വരാം.

മാധവന്‍: അതിന്നു് എനിക്കു വിരോധമില്ല.

ഇന്ദുലേഖാ മുകളില്‍നിന്നു് എറങ്ങി മിറ്റത്തു ബഹുമനോഹരമായ ചന്ദ്രികയില്‍ മാധവന്റെ അടുക്കപ്പോയി നിന്നു.കൈയില്‍ താന്‍തന്നെ അന്നു വെകുന്നേരം കെട്ടി ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു മുല്ലമാലയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിധവളമായിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രികയില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖവും കുന്തളഭാരവും ശരീരവും ആകപ്പാടെ കണ്ടപ്പോള്‍ മാധവനു് വല്ലാതെ മനസ്സിനു് ഒരു ഭ്രാന്തി ഉണ്ടായി. “ഈശ്വരാ! ഈ സുന്ദരിക്കു് എന്നില്‍ അനുരാഗമുണ്ടായാല്‍ എന്നെപ്പോലെ ഉള്ള ഭാഗ്യവാന്‍ ആരു്? ഇല്ലാതെപോയെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതു് എന്തിനു് ? ക്ഷണത്തില്‍ ജീവത്യാഗം ഉത്തമം ’ എന്നിങ്ങനെ മാധവന്‍ വിചാരിച്ചു . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കോ, അങ്ങുണ്ടായ വിചാരത്തിനും അശേഷം പ്രകൃതഭേദവും കുറവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലാ—ശക്തി അല്‍പം കൂടിയിരുന്നു . എന്തുകൊണ്ടെന്നാല്‍ , ഇന്ദുലേഖാ തന്റെ വിചാരങ്ങള്‍ മനസ്സില്‍ അടക്കിയിരുന്നതിനാല്‍തന്നെ , മനസ്സിന്നുണ്ടാവുന്ന സ്തോഭങ്ങള്‍ ബാഹ്യചേഷ്ടകളെക്കൊണ്ടു് വളരെ ചുരുക്കുവാനും ലഘുവാക്കുവാനും കഴിയുന്നവകളാണു് . കഠിനവ്യസനത്തില്‍ ഉറക്കെ കരയുന്നതു് ഒരുവിധം വ്യസനോല്‍ക്കര്‍ഷതയെ ശമിപ്പിക്കും . അങ്ങനെതന്നെ ആഹ്ലാദത്തിലോ ഹാസ്യരസത്തിലോ ചിറിക്കുന്നതും . പിന്നെ തന്റെ വ്യസനങ്ങളെക്കുറിച്ചു് ഒരുവന്‍ തന്റെ സ്നേഹിതനോടു തുറന്നു വെളിവായി പറയുന്നതിനാല്‍തന്നെ അല്‍പം വ്യസനശാന്തി ഉണ്ടാവാം . കഠിനവ്യസനം ഉള്ളില്‍ ഉള്ളതു കേവലം മറച്ചു് വേറെ ഒരു രസം നടിക്കുമ്പോഴാണു് ഒഴുകിപ്പോവുന്ന വെള്ളത്തെ എടയില്‍കെട്ടി നിര്‍ത്തിയാല്‍ ഉണ്ടാവുന്നതുപോലെ ഉള്ളില്‍ നിര്‍ത്തുവാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലാത്തവിധം അധികരിക്കുന്നതും ചിലപ്പോള്‍ വിചാരിയാതെ പുറത്തേക്കു ചാടിപ്പോവുന്നതും . മിറ്റത്തു വന്നു ചന്ദ്രികയില്‍ മാധവന്റെ അതികോമളമായ മുഖത്തില്‍നിന്നു് സ്പഷ്ടമായി കാണാവുന്ന വ്യഥയെ കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും മനസ്സു സഹിച്ചില്ലെന്നുതന്നെ പറയാം . ഒന്നാമതു ചന്ദ്രികാ എന്നതുതന്നെ മനസ്സിന്നു വളരെ ഉദ്ദീപനകരമായ ഒരു സാധനമാണു്. അങ്ങിനെയുള്ള ചന്ദ്രികയിങ്കല്‍ മാധവനെപ്പോലെ തന്നോടും തനിക്കും കഠിനമായ അനുരാഗം അന്യോന്യമുള്ള അതിസുന്ദരനയ ഒരു യുവാവെ താനെ അടുത്തു കാണുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു കഠിനമായ വ്യഥ ഉണ്ടായി എന്നും പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ , ഇങ്ങിനെയെല്ലാം ഉണ്ടായി എങ്കിലും തന്റെ ബുദ്ധിസാമര്‍ത്ഥ്യം കൊണ്ടും ക്ഷമയാലും ധൈര്യത്താലും ഇന്ദുലേഖ തന്റെ മനോവ്യഥയെ ലേശം പുറത്തുകാട്ടാതെതന്നെ നിന്നു . കുറെ നേരം രണ്ടാളും അന്യോന്യം ഒന്നും പറയാതെ ചന്ദ്രനെ നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു .

പിന്നെ ഇന്ദുലേഖാ താഴെ കാണിക്കുന്ന ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലി.

   
സ്വൈരംകെരവകോരകാന്‍ വിദലയ–
ന്ന്യൂനാം മനഃ ഖേദയ-
ന്നംഭോജാനി നിമീലയന്‍ മൃഗദൃശാമ്മാനം സമുന്മൂലയന്‍
ജ്യോല്സ്നാം കന്ദളയന്‍ ദിശോ ധവളയ–
ന്നംഭോധിമുദ്വേലയന്‍
കോകാനാകുലയന്‍ തമഃ കബളയ–
ന്നിന്ദുസ്സമുജ്ജ്യംഭതേ .

മാധവന്‍: ഈ ശ്ലോകംഉണ്ടാക്കിയ ആള്‍ ചന്ദ്രന്റെ ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു എന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ല.

ഇന്ദുലേഖാ: അതെന്താണു്?

മാധവന്‍: “മൃഗദൃശാം മാനം സമൂന്മൂലയന്‍ ” എന്നു പറഞ്ഞ ഗുണം ശരിയായി ഉള്ളതാണെങ്കില്‍ അതു് ഇപ്പോള്‍ കാണണ്ടെ ?

ഇന്ദുലേഖാ: (ചിറിച്ചുംകൊണ്ടു് ) എന്നാല്‍ വേറെ ഒരു ശ്ലോകം ചൊല്ലാം : “യാമിനീകാമിനീ കര്‍ണകുണ്ഡലം ചന്ദ്രമണ്ഡലം

                                                                                                         മാരനാരാചനിര്‍മ്മാണശാണചക്രമിവോദിതം . ”

മാധവന്‍: മാരനാരാചങ്ങള്‍ സ്ത്രീകളില്‍ കുറേ തോന്നുന്നു.

ഇന്ദുലേഖാ: സ്ത്രീകള്‍ സാധുക്കളല്ലെ - ഭീരുക്കളല്ലെ ? കാമദേവനു ദയതോന്നി വേണ്ടെന്നുവെച്ചതായിരിക്കാം.

മാധവന്‍: എന്നാല്‍ ആ കാമദേവന്‍ മഹാദുഷ്ടന്‍ എന്നു മാത്രമല്ലാ ഒരു വിഡ്ഢികൂടിയാണെന്നു ഞാന്‍ പറയും. സ്ത്രീകളില്‍ ദയകൊണ്ടു പ്രയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ പുരുഷന്മാരില്‍ പ്രയോഗിച്ചിട്ടു് എന്താണു് ഒരു സാദ്ധ്യം ? പുരുഷന്മാരെ പ്രയോജനമില്ലാതെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതു് എന്തിനു്?

ഇന്ദുലേഖാ: അതു ശരി; എന്നാല്‍ പുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിച്ചാല്‍ അവര്‍ ശക്തന്മാരാകയാല്‍ നിവൃത്തിയില്ലാതെ വരുമ്പോള്‍ സാധുക്കളായ സ്ത്രീകളെ പുരുഷന്മാര്‍ നേരിട്ടു് ഉപദ്രവിച്ചോളും എന്നു വിചാരിച്ചിട്ടായിരിക്കാം കാമദേവന്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതു് . . . ഇതാ , ഞാന്‍ ഒരു മുല്ലമാല കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു . ഇതു് ഇന്നു ഞാന്‍ തന്നെ കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയതാണു് . ഇതിന്റെ നായകമണിയാക്കി കെട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ ചെറിയ താമരപ്പൂവു് ഞാന്‍തന്നെ ഇന്നു രാവിലെ പൂവള്ളി പടിഞ്ഞാറെ കുളത്തില്‍നിന്നു പറിച്ചതാണു് . ഈ മാല മാധവന്റെ കുടുമയില്‍ വെച്ചാല്‍ നല്ല ഭംഗി ഉണ്ടാവും . ഇതാ എടുത്തോളു . മാധവന്‍ മുല്ലമാല കൈകൊണ്ടു വാങ്ങി . വാങ്ങുമ്പോള്‍ മാധവന്റെ കൈ വിറയ്ക്കുന്നു എന്നു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു തോന്നി.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു കൈ വിറയ്ക്കുന്നതു് ?

മാധവന്‍: കാമദേവന്റെ ബാണമല്ലെ ?–ഭയപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വിറതന്നെ .

ഇന്ദുലേഖാ ഒന്നു ചിറിച്ചു.

മാധവന്‍: (താമരപ്പൂവ് കൈയില്‍വെച്ചു നോക്കിക്കൊണ്ടു് )

“ശോഭാസര്‍വ്വസ്വമേഷാം പ്രഥമമപഹൃതം
യത്ത്വയാ ലോചനാഭ്യാം
മാദ്ധ്വീമാധുര്യസാരഃ തവ കളവചസാ
മാര്‍ദ്ദവം ത്വല്‍ പ്രതീകൈഃ
സ്ഥാനഭ്രംശോ മഹീയാനപി ച വിരചിതഃ
ത്വന്മുഖസ്പര്‍ദ്ധിനാം വൈ
പത്മാനാം ബന്ധനാത്ത്വം വിരമ വരതനോ
പിഷ്ടപേണേഷ കിം സ്യാല്‍ . ”

ഇന്ദുലേഖാ: ഒന്നാന്തരം ശ്ലോകം —എനിക്കു് ഇതു പഠിക്കണം .

മാധവന്‍: ഈ മാലയില്‍ ഒരു ചെറിയ കഷണം ഞാന്‍ മുറിച്ചെടുത്തു് കുടുമയില്‍ ചൂടാം . ശേഷം മുഴുവനും ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍തന്നെ വെയ്ക്കുന്നതാണു യോഗ്യത .

ഇന്ദുലേഖാ: യോഗ്യത എങ്ങിനെയെങ്കിലുമാവട്ടെ —മാധവന്റെ ഇംഗിതം പോലെ ചെയ്തോളൂ.

മാധവന്‍: ഇംഗിതം പോലെ ചെയ്‌വാന്‍ സമ്മതമോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: മാലയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്തോളു . മാധവന്‍ മാല കഷണിച്ച ഒരു ചെറിയ കഷണം തന്റെ കുടുമയില്‍ വെച്ചു . ശേഷം മുഴുവനും കൈയില്‍ത്തന്നെ പിടിച്ചു് ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖത്തേക്കു് ഒന്നു നോക്കി .

മാധവന്‍: ഇതു ഞാന്‍തന്നെ ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍ തിരുകട്ടെയോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: എന്റെ തലമുടിയിലോ ?

മാധവന്‍: അതെ.

ഇന്ദുലേഖാ: മാധവന്റെ കൈകൊണ്ടോ ?

മാധവന്‍: അതെ. ഇന്ദുലേഖാ ഒന്നും മിണ്ടാതെ മന്ദഹസിച്ചുകൊണ്ടു നിന്നു . മാധവന്‍ പുഷ്പമാല ഇന്ദുലേഖയുടെ കുന്തളത്തില്‍ ഭംഗിയായി വെച്ചു . (വെച്ചു കഴിഞ്ഞ ഉടനെ . )

ഇന്ദുലേഖാ: ഇതെല്ലാം അക്രമമാണു് . മാധവന്‍ എന്റെ വലിയച്ഛന്റെ മരുമകനാണെങ്കിലും നോം ബാല്യംമുതല്‍ അന്യോന്യം കളിച്ചു വളര്‍ന്നവരാണെങ്കിലും എല്ലായ്പോഴും നോം കുട്ടികളല്ലെന്നു് ഓര്‍ക്കേണ്ടതാണു് .

മാധവന്‍: ഈ മാല ഇന്ദുലേഖയുടെ തലമുടിയില്‍ വെച്ചപ്പോള്‍ ഞാന്‍ കുട്ടിയാണെന്നു് അശേഷം ഓര്‍ത്തില്ല—നല്ല യുവാവാണെന്നുതന്നെ വിചാരിച്ചു .

ഇന്ദുലേഖാ: ആ സ്ഥിതിയില്‍ മാധവന്‍ എന്നെ എങ്ങനെ തൊടും ?

മാധവന്‍:തൊട്ടതു കണ്ടില്ലെ ?

ഇന്ദുലേഖാ: അതാണു് അക്രമമെന്നു പറഞ്ഞതു് .

മാധവന്‍: (കണ്ണില്‍ വെള്ളം നിറച്ചുംകൊണ്ടു് ) എന്നെ എന്തിനു് ഇങ്ങനെ വലപ്പിക്കുന്നു ? ഇന്ദുലേഖയെ കൂടാതെ അരനിമിഷം ഈ ഭൂമിയില്‍ ഇരിപ്പാന്‍ എനിക്കു് ആഗ്രഹമില്ലാ .

ഇന്ദുലേഖാ: (മനസ്സില്‍ വന്ന വ്യസനത്തെ സ്ഥിരമായി അടക്കിക്കൊണ്ടു് ) എന്നോടു കൂടാതെ ഇരിക്കണമെന്നു് ആരു പറഞ്ഞു ?

മാധവന്‍: ‘കൂടാതെ ’ എന്നു പറഞ്ഞ വാക്കിനു ഞാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച അര്‍ത്ഥത്തില്‍തന്നെയോ ഇന്ദുലേഖാ എന്നോടു് ഇപ്പോള്‍ പറയുന്നതു് ?

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു മാധവന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച അര്‍ത്ഥം ?

മാധവന്‍: ‘കൂടാതെ ’ എന്നു പറഞ്ഞതു് , ഇന്ദുലേഖയുമായി രാവും പകലും ഒരുപോലെ വിനോദിപ്പാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ഭാഗ്യവും കൂടാതെ—എന്നാണു് .

ഇന്ദുലേഖാ: നേരം വെകി. മഞ്ഞു വീഴുന്നുണ്ടു് .പോയി കിടന്നോളു . നാളെ രാവിലെ ചായ കുടിക്കാന്‍ മുകളില്‍ വരണെ .

മാധവന്‍: ശരീരവും മനസ്സും വ്രണപ്പെട്ടപോലെ വേദനയുള്ള എനിക്ക് — കിടന്നുറങ്ങാന്‍ എങ്ങനെ സാധിക്കും?

ഇന്ദുലേഖാ: അതിനു വ്രണവിരോപണമായ വല്ല മരുന്നും സേവിച്ചു സുഖം വരുത്തണം .

മാധവന്‍: ഞാന്‍ അതിന്നു് ഒരു മരുന്നു കണ്ടിട്ടുണ്ട്—ഒരു പ്രമാണപ്രകാരം , ആ പ്രമാണം പറയാം, മരുന്നു തരുമോ?

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു പ്രമാണം ? –കേള്‍ക്കട്ടെ.

മാധവന്‍:

“ഇന്ദീവരാക്ഷി തവ തീക്ഷ്ണകടാക്ഷബാണ–
                   പാതവ്രണേ ദ്വിവിധമഷൌധമേവമന്യേ
                 ഏകം തദ്വീയമധരാമൃതപാനമന്യ
                  ദുത്തുംഗപീനകുചകുങ്കുമപങ്കലേപഃ

ഇന്ദുലേഖാ: ശരി; നല്ല പ്രമാണം . ഈ മരുന്നു് എവിടെ കിട്ടും ?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയുടെ കൈവശമുണ്ടല്ലോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: അതു് ഇപ്പോള്‍ എടുപ്പാന്‍ പാടില്ല . മഞ്ഞുവളരെ . ഞാന്‍ പോണു . മാധവന്‍ പോയി കിടന്നുറങ്ങൂ —ഭ്രാന്തന്മാരെപ്പോലെ ആവരുതു് .

മാധവന്‍: ആട്ടെ, എനിക്കു് ആ മരുന്നു എപ്പോഴെങ്കിലും കിട്ടുമോ ? ഇന്ദുലേഖാ കിട്ടും എന്നു് ഒരു വാക്കു പറഞ്ഞാ മതി . എന്നാല്‍ ഞാന്‍ പരമഭാഗ്യവാനായി . എന്നെ ഇങ്ങനെ തപിപ്പിക്കരുതേ —ആ വാക്കു മാത്രം ഒന്നു പറഞ്ഞു കേള്‍ക്കണം . അതിനു് എനിക്കു ഭാഗ്യമുണ്ടോ?

ഇന്ദുലേഖാ: എനിക്കു് ഉറക്കു വല്ലാതെ വരുന്നു . ഞാന്‍ ഇതാ പോവുന്നു ...

എന്നു പറഞ്ഞു് ഇന്ദുലേഖാ ക്ഷണേന മാളികയിലേക്ക് കയറിപ്പോയി

ഇന്ദുലേഖാ പോയ വഴിയും നോക്കി മാധവന്‍ വിഷണ്ണനായി അതിപരിതാപത്തോടെ നിന്നു

ഇന്ദുലേഖാ മുകളിലേക്കു പോയി എന്നെ ഉള്ളു —മുകളില്‍ അറയില്‍ എത്തിയതുമുതല്‍ ജാലകത്തില്‍കൂടി മാധവന്‍ മിറ്റത്തു നിന്നു പോവുന്നതുവരെ മാധവനെത്തന്നെ നോക്കിക്കൊണ്ടു നിന്നു. ഇങ്ങിനെ മാധവനും ഇന്ദുലേഖയുമായി അന്യോന്യം നടന്ന സല്ലാപങ്ങളെ കുറിച്ചു പറയുന്നതായാല്‍ വളരെ പറയേണ്ടിവരും . പിന്നെ വിശേഷിച്ചു് ഇതു് ഒരു പൂര്‍വ്വകഥാപ്രസംഗം മാത്രമാണല്ലോ. എങ്കിലും ഒരു ദിവസം ഇവര്‍ തമ്മില്‍ ഉണ്ടായ ഒരു സല്ലാപംകൂടി എന്റെ വായനക്കാരെ മനസ്സിലാക്കണമെന്നു് എനിക്കു് ഒരു ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവുന്നതിനാല്‍ പറയുന്നു : ഇന്ദുലേഖയെത്തന്നെ രാവും പകലും വിചാരിച്ചു വിചാരിച്ചു മാധവന്റെ മനസ്സിന്നു് ഒരു പുകച്ചല്‍ ആയിത്തീര്‍ന്നു. ഒരു രാത്രിയില്‍ മാധവന്‍ ഉറങ്ങാന്‍ ഭാവിച്ചു കിടക്കുന്നു ;- ഉറക്കം എന്തുചെയ്തിട്ടും വരുന്നില്ല. അങ്ങിനെ കിടക്കുമ്പോള്‍ മാധവനു തോന്നി ; ‘എന്തിനാണു് ഇങ്ങിനെ സങ്കടപ്പെടുന്നതു്? ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് എന്നോടു് അനുരാഗമുണ്ടെങ്കില്‍ ഇതിനു് എത്രയോ മുമ്പു് എന്റെ ഭാര്യയായി ഇരിക്കുമായിരുന്നു . എന്റെമേല്‍ സ്നേഹം ഉണ്ടായിരിക്കാം ; അനുരാഗമുണ്ടോ എന്നു് എനിയും എനിക്കു സംശയം . പിന്നെ എന്നെക്കാള്‍ എത്രയോ യോഗ്യന്മാരും ധനവാന്മാരും ആയ ആളുകള്‍ ഇന്ദുലേഖയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെന്നു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കുതന്നെ അറിവുള്ളതിനാല്‍ അങ്ങിനെ യോഗ്യന്മാരായവരില്‍ ഒരുവനുമായി ചേര്‍ച്ചയായി മനസ്സിനെ അന്യോന്യം രണ്ജിപ്പിച്ചു ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരായി ഇരിക്കണമെന്നായിരിക്കാം ഇന്ദുലേഖയുടെ താല്‍പര്യം. സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ എങ്ങനെ അറിവാന്‍ കഴിയും ? എത്രതന്നെ പഠിപ്പുണ്ടായാലും സ്ത്രീസ്വഭാവമല്ലെ ? പിന്നെ ഞാന്‍ എന്തിനു വൃഥാ ഖേദിക്കുന്നു ? എനി ഇന്ദുലേഖയെക്കുറിച്ചു് ഇങ്ങിനെ എന്റെ മനസ്സിനെ ഞാന്‍ തപിപ്പിക്കുകയില്ല–നിശ്ചയം . രാവിലെ തോക്കുകള്‍ എടുത്തു ശിക്കാറിന്നു പോണം . അച്ഛനും വരുമായിരിക്കും . വളരെ ദിവസമായി ശിക്കാര്‍ ചെയ്തിട്ടു്. ഈ ഒരു മനോവ്യഥകൊണ്ടു് എന്റെ പൌരുഷങ്ങള്‍ എല്ലാം നശിക്കാറായി. അങ്ങിനെ വരുത്തരുതു് . ഞാന്‍ ബുദ്ധിഹീനനായിട്ടാണു് ഇങ്ങിനെ കിടന്നു വലയുന്നതു്. എനിക്കു ചെറുപ്പമാണു് . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു ഭര്‍ത്താവു് ഉണ്ടാകേണ്ടുന്ന കാലം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാന്‍ എനി ഒരു വലിയ ഉദ്യോഗസ്ഥനോ മറ്റോ ആവുന്നതുവരെ ഒരിക്കലും ഇന്ദുലേഖാ ഭര്‍ത്താവു വേണ്ടെന്നുവെച്ചു് ഇരിക്കുകയില്ലാ . പിന്നെ ആ മോഹം വൃഥാ. എനി ഞാന്‍ ഇങ്ങിനെ എന്റെ മനസ്സിനെ വ്യസനിപ്പിക്കയില്ലാ . ’ എന്നു മനസ്സുകൊണ്ടു നിശ്ചയിച്ചു; ബഹുധൈര്യത്തോടെ കണ്ണ് അടച്ചു് ഉറങ്ങണം എന്നു് ഉറച്ചു കിടന്നു . കണ്ണ് അടച്ച നിമിഷത്തില്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ നീണ്ട കണ്ണുകളും ചെന്താമരപ്പുവു പോലെ ശോഭയുള്ള മുഖവും കുന്തളഭാരവും അധരങ്ങളും മുമ്പില്‍ വെളിവായി കാണുന്നതുപോലെ തോന്നി . കണ്ണുമിഴിച്ചു; ഒന്നും കണ്ടതുമില്ല . മാധവന്‍ എണീറ്റു് ഇരുന്നു ബഹുധൈര്യം നടിച്ചു് , ‘എനി ഞാന്‍ ഇന്ദുലേഖയെ വിചാരിക്കുകയില്ല , ’ എന്നു തീര്‍ച്ചയാക്കി ഉറച്ചു . അപ്പോള്‍ തന്റെ അറയുടെ വാതുക്കല്‍ ഒരു സ്ത്രീ നില്‍ക്കുന്നതു കണ്ടു .

മാധവന്‍: ആരാണു് അതു്? “ഞാന്‍തന്നെ. പൂവരങ്ങില്‍നിന്നു് ഒരു മാല തന്നയച്ചിരിക്കുന്നു , ” എന്നു പറഞ്ഞു് ഇന്ദുലേഖയുടെ ദാസി അമ്മു എന്ന സ്ത്രീ മാധവന്റെ അറയില്‍ കടന്നു തന്റെ കൈയില്‍ ഉള്ള ഒരു പനീര്‍ചെമ്പകമാല മാധവന്‍വശം കൊടുത്തു . മാധവന്‍ മാല വാങ്ങി നോക്കി ദീര്‍ഘമായി ഒന്നു നിശ്വസിച്ചു .

അമ്മു: നാളെ രാവിലെ ചായകുടിക്കാന്‍ മുകളില്‍ ചെല്ലേണമെന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചെല്ലാതിരിക്കരുതെന്നു തീര്‍ച്ചയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു .

മാധവന്‍: ഞാന്‍ പുലരാന്‍ നാലുനാഴികയുള്ളപ്പോള്‍ നായാട്ടിന്നു പോകുന്നു . അച്ഛനും വരുമായിരിക്കും. നാളെ അസ്തമിച്ചിട്ടേ മടങ്ങിവരികയുള്ളു എന്നു പറയൂ . അമ്മു: അങ്ങിനെതന്നെ പറയാം . എന്നാല്‍ പുലര്‍ച്ചയ്ക്കു കാണണമെങ്കില്‍ കാണാന്‍ ശരിയാവും. തിരുവാതിരക്കുളി ഉണ്ടല്ലോ—അമ്മ ഏഴെട്ടുനാഴിക വെളിച്ചാവാനുള്ളപ്പോള്‍ ഉണര്‍ന്നു കുളപ്പുരയില്‍ കുളിപ്പാന്‍ പോവാറു പതിവാണു് .

മാധവന്‍: രാത്രിക്ക് എനിക്കു പെണ്ണുങ്ങളെ വന്നു കാണുവാന്‍ പാടില്ല . മറ്റന്നാള്‍ കാണാമെന്നു പറയൂ.

അമ്മു മന്ദഹസിച്ചുകൊണ്ടു്, “പറയാം , ” എന്നു പറഞ്ഞു് ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിലേ പോയി വിവരം പറഞ്ഞു. ഇന്ദുലേഖാ വീണ്ടും ദാസിയെ വേറൊരു വിവരം പറഞ്ഞു് മാധവന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു.

അമ്മു രണ്ടാമതു ചെല്ലുമ്പോള്‍ , മാധവന്‍ മാലയെക്കകെയില്‍ വെച്ചു നോക്കി രസിച്ചുംകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അമ്മുവെ രണ്ടാമതും കണ്ടപ്പോള്‍ എന്താണു പിന്നേയും വന്നതു് എന്നു ചോദിച്ചു. അമ്മു: അമ്മ വിശേഷമായി ഒരുക്കതൊപ്പി തുന്നുന്നുണ്ടത്ര . അതു നായാട്ടിനു പോകുമ്പോള്‍ തലയില്‍ ഇട്ടുകൊണ്ടു പോകാം . പുലര്‍ച്ചയ്ക്കു മാളികയില്‍ കയറി ചെല്ലാന്‍ യജമാനനു വിരോധമുണ്ടെങ്കില്‍ മിറ്റത്തു കിളിവാതിലിന്നു നേരെ നിന്നാല്‍ തൊപ്പി എടുത്തുതരാം എന്നു് അമ്മ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു .

മാധവന്‍: എന്നാല്‍ ഇപ്പോള്‍ ഇങ്ങട്ടു കൊടുത്തയയക്കരുതേ ?

അമ്മു:ക്തൊപ്പി മുഴുവനും തീര്‍ന്നിട്ടില്ലായിരിക്കും .

മാധവന്‍: എന്താണു് രാത്രിയില്‍ തുന്നല്‍പ്പണി ചെയ്യാറുണ്ടോ ?

അമ്മു: രാത്രി ഈയിടെ തുന്നലും പുസ്തകംവായനയും മറ്റും തന്നെയാണു് . ഉറക്കം വളരെ കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മാധവന്‍: അതിനു് എന്താണു സംഗതി ?

“സംഗതി എന്തോ! ” എന്നു പറഞ്ഞു് അമ്മു മന്ദഹസിച്ചുംകൊണ്ടു് തലതാഴ്ത്തി ലജ്ജാഭാവത്തോടെ നിന്നു.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെയാട്ടെ. നീ പൊയ്ക്കോ . ഞാന്‍ പുലര്‍ച്ചെ പോകുമ്പോള്‍ ജാലകം തുറന്നുകണ്ടാല്‍ വിളിക്കും എന്നു പറയൂ. ജാലകം തുറന്നു കണ്ടില്ലെങ്കില്‍ നേരെ പോവും . അമ്മു പോയ ഉടനെ മാധവനു പിന്നെയും വിചാരം തുടങ്ങി : ‘ഇന്ദുലേഖയ്ക്കും ഉറക്കമില്ലാ. എന്നോടു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അനുരാഗം ഉണ്ടെന്നുള്ളതിനു സംശയമില്ലാ . എനിക്കു ലേശം സംശയമില്ലാ. എന്നാല്‍ പിന്നെ എന്താണു് അതു ഭാവിക്കാത്തതു് ? കുട്ടിക്കളികള്‍ അല്ലാതെ വേറെ ഒന്നും പുറത്തു കാണുന്നില്ലല്ലോ . ഇതിനു് എന്തു സംഗതി ? ’ എന്നിങ്ങനെ ആലോചിച്ചും കൊണ്ടു് മാധവന്‍ കട്ടിലിന്മേല്‍നിന്നു് എണീറ്റു് രാവിലെ ശിക്കാറിന്നു പോവാന്‍ ഉള്ള വട്ടങ്ങള്‍ ഒരുക്കി. ഒന്നാന്തരം ഒരു തോക്കെടുത്തു തുടച്ചുവെച്ചു ; ആവശ്യമുള്ള തിരകള്‍ എടുത്തുവെച്ചു; പുലരാന്‍ നാലു നാഴികയ്ക്കു ചായ വേണമെന്നു വാലിയക്കാരനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു കിടന്നു. നാലുമണിക്കു് എണീറ്റു കുപ്പായം , കാലുറ , ബൂട്ട്സു് ഇതുകള്‍ ഇട്ടു് തന്റെ ഒരു വാലിയക്കാരനേയും വിളിച്ചുകൂട്ടി നായാട്ടിനു പുറപ്പെട്ടു . മേലോട്ടു നോക്കിയപ്പോള്‍ ഒരു ചന്ദ്രന്‍ ഉദിച്ചുപൊങ്ങി നില്‍ക്കുന്നതുപോലെ ഇന്ദുലേഖയുടെ മുഖം ജാലകത്തില്‍ക്കൂടെ മുകളില്‍. ഇന്ദുലേഖയുടെ സമീപം കത്തുന്ന അതിപ്രകാശമുള്ള വെളിച്ചത്തില്‍ കണ്ടു് മാധവന്‍ മയങ്ങിപ്പോയി.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു് ഇത്ര നേര്‍ത്തെ പുറപ്പെട്ടതു് ? ജന്തുഹിംസ ചെയ്യണമെങ്കില്‍ ജന്തുക്കളെ കണ്ടിട്ടു വേണ്ടേ? ഇരുട്ടില്‍ എങ്ങിനെ കാണും ?

മാധവന്‍: കുറെ ദൂരം പോയിട്ടുവേണം നായാട്ടു തുടങ്ങുവാന്‍ .

ഇന്ദുലേഖാ: ഓഹോ! വലിയ വട്ടം കൂട്ടീട്ടുള്ള നായാട്ടിനോ ഭാവം ?

മാധവന്‍: കുറെ വിസ്തരിച്ചുതന്നെയാണു ഭാവം . അങ്ങിനെയായാല്‍ മനസ്സിനു കുറെ സുഖമുണ്ടാവും എന്നു തോന്നുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: ശരി; ഇക്കുറി മദിരാശിയില്‍നിന്നു വരുമ്പോള്‍ എത്ര തോക്കുകള്‍ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ടു്?

മാധവന്‍: ഒന്നു മാത്രം—‘ബ്രീച്ചു് ലോഡര്‍ . ’

ഇന്ദുലേഖാ: അതു് എനിക്കു് ഒന്നു കാണണം . ഇങ്ങട്ടു കൊടുത്തയയ്ക്കൂ.

മാധവന്റെ വാലിയക്കാരന്‍ ഉടനെ തോക്കു മുകളിലേക്കു കൊണ്ടുചെന്നു . ഇന്ദുലേഖാ വാങ്ങി അകത്തുവെച്ചു വാതില്‍ പൂട്ടി അമ്മുവോടു വെളിച്ചം എടുക്കാന്‍ പറഞ്ഞു കുളിപ്പാന്‍ ചുവട്ടില്‍ ഇറങ്ങി, മാധവന്റെ അരികത്തു് എത്തിയപ്പോള്‍ പറഞ്ഞു :

ഇന്ദുലേഖാ: ശരി; ‘ബ്രീച്ചു് ലോഡര്‍ ’ ഇപ്പോള്‍ മാളികയില്‍ ഇരിക്കട്ടെ .ക്തൊപ്പിപ്പണി മുഴുവനും തീര്‍ന്നിട്ടില്ലാ. അതുകൊണ്ടു് നാളയോ മറ്റന്നാളോ നായാട്ടിന്നു പോവാം . സുഖമായി ഇപ്പോള്‍ പോയിക്കിടന്നു് ഉറങ്ങൂ.

മാധവന്‍: ഇതു വലിയ സങ്കടംതന്നെ . എനിക്കു നായാട്ടിനു പോവാന്‍ പാടില്ലെന്നോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: അതെ; ഇന്നു പോവാന്‍ പാടില്ലെന്നുതന്നെ .

മാധവന്‍: അതെന്താണു്?

ഇന്ദുലേഖാ:തൊപ്പിപണി തീര്‍ന്നിട്ടില്ലാ , അതുതന്നെ .

മാധവന്‍: ഞാന്‍ തൊപ്പി വേണമെന്നു പറഞ്ഞുവോ ?

ഇന്ദുലേഖാ:തൊപ്പി വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞുവോ ? ഇന്നലെ അമ്മു വന്നു ചോദിച്ചപ്പോള്‍ വേണ്ടാ എന്നു പറയായിരുന്നില്ലെ ?

മാധവന്‍: വേണ്ടാ എന്നു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ പറയുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: അതു സാരമില്ല . അതു ഞാന്‍ കേള്‍ക്കയില്ല ; ഇന്നലെ വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞയച്ചിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഞാന്‍ രാത്രി ഉറക്കു് ഒഴിഞ്ഞു പണിചെയ്യുന്നതല്ലായിരുന്നു . പിന്നെ ഇത്രയൊക്കെ എന്നെക്കൊണ്ടു ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചു് ഇപ്പോള്‍ വേണ്ടാ എന്നു പറഞ്ഞാല്‍ ആരു കേള്‍ക്കും?

മാധവന്‍: ഈ കുട്ടിക്കളിയില്‍ ഒന്നും എനിക്കു് അശേഷം രസം തോന്നുന്നില്ല . മനുഷ്യരെ വെറുതെ ഉപദ്രവിച്ചിട്ടു് എന്തു പ്രയോജനം ?

ഇന്ദുലേഖാ: ഞാന്‍ കുട്ടിയാണു് . മാധവനും കുട്ടിതന്നെയാണെന്നു് ഇപ്പോഴും എനി തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ടു മുമ്പു നോം കളിച്ചതുപോലെ ഇപ്പോഴും കളിക്കാം .

മാധവന്‍: ഇന്നാള്‍ അല്ലെ ഇന്ദുലേഖാ പറഞ്ഞതു് കുട്ടിക്കളി എനി പാടില്ലാ എന്നും മറ്റും .

ഇന്ദുലേഖാ: അപ്പോള്‍ മാധവനെ കുട്ടിയുടെ മാതിരിയിലല്ല കണ്ടതു് . എന്നുപറഞ്ഞു ചിരിച്ചുംകൊണ്ടു് കുളിപ്പാന്‍ പോയി . മാധവന്‍ വിഷണ്ണനായി തോട്ടത്തില്‍ നടന്നുംകൊണ്ടിരുന്നു. കുളികഴിഞ്ഞു് ഇന്ദുലേഖാ വരുമ്പോഴേക്കു് നേരം നല്ല വെളിച്ചമായിരിക്കുന്നു . മാധവനെ കണ്ടു മുകളിലേക്കു് ഒന്നുച്ചു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി . ചായകുടിക്കാന്‍ ക്ഷണിച്ചു . ചായ താന്‍ കുടിച്ചു, വേണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു . പിന്നെയും ഇന്ദുലേഖയുടെ നിര്‍ബ്ബന്ധത്താല്‍ അല്‍പം കുടിച്ചു: രണ്ടുപേരും ഓരോ കസാലയില്‍ ഇരുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: എനി ഇന്നു നായാട്ടിനു പോവാന്‍ തരമില്ലല്ലോ .

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു കുട്ടിക്കളി മാറീട്ടില്ലെങ്കില്‍ കളിപ്പാന്‍ വേറെ ആളെ അന്വേഷിഷിച്ചോളു. എനിക്കു് ഇതു സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാതെ ആയിരിക്കുന്നു .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാത്തത്—നായാട്ടോ ?

മാധവന്‍: ഞാന്‍ വെളിവായിട്ടു പറയാം .

ഇന്ദുലേഖാ: വരട്ടെ —അത്ര വെളിവായിട്ടുപറയേണമെന്നില്ല . മാധവന്‍ നല്ല ധീരനാണെന്നു ഞാന്‍ മുമ്പു വിചാരിച്ചു. മാധവന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ഗോഷ്ടികള്‍ കാണുമ്പോള്‍ എന്റെ അഭിപ്രായം തെറ്റാണെന്നു ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ വിചാരിക്കുന്നു .

മാധവന്‍: എനിക്കു് ഈ കാര്യത്തില്‍ ധൈര്യമില്ലാ . ഇന്ദുലേഖാ സാധാരണ ദിക്കില്‍ കാണാറുള്ളമാതിരി ഒരു കുട്ടിയാണു് ഞാന്‍ എന്നു ശങ്കിക്കേണ്ടാ . ഞാന്‍ ഇതുവരെ യാതൊരു ദുര്‍മ്മര്യാദയിലും ലേശം പ്രവേശിക്കാത്തവനാണു് . എനിക്കു സ്ത്രീകളില്‍ ചാപല്യം ഇന്ദുലേഖയെ കാണുന്നതിനുമുമ്പു് ഉണ്ടായിട്ടേ ഇല്ല . അതുകൊണ്ടായിരിക്കാം ഇപ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്ന ചാപല്യത്തിന്നു് ഇത്ര അധികം ശക്തി . എനിയും ഇന്ദുലേഖാ എന്നെ ചലിപ്പിക്കാനാണു ഭാവമെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ഈ ദിക്കില്‍ ഇരിപ്പാന്‍തന്നെ ഭാവമില്ല .

ഇന്ദുലേഖാ: അപ്പോള്‍ വേറെ ദിക്കില്‍ പോയാല്‍ ഈ വിചാരം ഉണ്ടാവുകയില്ല , അല്ലേ? അതിന്റെ താല്‍പര്യം, കാണുമ്പൊഴേ ഈ അനുരാഗവും ഗോഷ്ടികളും ഉണ്ടാവുന്നുള്ളു എന്നാണു്.

മാധവന്‍: അങ്ങിനെയല്ലാ അതിന്റെ താല്‍പര്യം . ഇന്ദുലേഖയുമായി എനിക്കു ഹിതപ്രകാരം ഇരിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ എന്റെ രാജ്യവും വീടും എനിക്കു വേണ്ടാ എന്നാകുന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞതിന്റെ അര്‍ത്ഥം .

ഇന്ദുലേഖാ: ആട്ടെ, ശരി, മാധവനു് എന്നോടു് ഇത്ര അനുരാഗമുണ്ടായിട്ടും എനിക്കു മാധവനോടു ലേശം അനുരാഗം ഇല്ലെങ്കിലോ? പിന്നെ മാധവനു് എന്നോടു പ്രിയം ഉണ്ടാകുമോ ?

മാധവന്‍: എന്നോടു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അനുരാഗമില്ലെന്നു ഞാന്‍ ഒരിക്കലും വിചാരിക്കയില്ല .

ഇന്ദുലേഖാ: പിന്നെ എന്താണു് ഈ തടസ്സം ?

മാധവന്‍: തടസ്സമോ?

ഇന്ദുലേഖാ: അതെ, തടസ്സം എന്താണു പറയൂ .

മാധവന്‍: പറയാം. ഈ തടസ്സത്തിനു കാരണം ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നതു് , ഒന്നാമതു് , ഞാന്‍ വലിയ ഒരു സ്ഥിതിയില്‍ എനിയും ആയിട്ടില്ലെന്നു് ഇന്ദുലേഖാ വിചാരിക്കുന്നതുകൊണ്ടു്. രണ്ടാമതു്, വേറെ വളരെ യോഗ്യരായ ധനികന്മാരും പ്രഭുക്കളും മഹാരാജാക്കന്മാരും ഇന്ദുലേഖയെ കാംക്ഷിച്ചു് ഇരിക്കുന്നു എന്നു് ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അറിവുള്ളതുകൊണ്ടു് .

ഇന്ദുലേഖാ: മാധവന്‍ ഇത്ര ശപ്പനാണെന്നു ഞാന്‍ ഇതുവരെ വിചാരിച്ചില്ല . എന്നെ കാംക്ഷിക്കുന്ന യോഗ്യരിലും മഹാരാജാക്കന്മാരിലും എനിക്കു ഭ്രമമുണ്ടെങ്കില്‍ എനിക്കു് അവരില്‍ ഒരാളെ ഇതുവരെ ഭര്‍ത്താവാക്കിക്കുടായിരുന്നുവോ ? ഈ വിധം ഭോഷത്വം പറഞ്ഞതു് ആശ്ചര്യം. എനിക്കു് ഈ കാര്യത്തില്‍ ധനവും പുല്ലും സമമാണു് . എന്റെ മനസ്സിന്നു് അഭിരുചി തോന്നുന്നവന്‍ എന്റെ ഭര്‍ത്താവെന്നു മാത്രമാണു് ഞാന്‍ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതു് .

മാധവന്‍: അങ്ങനെ അഭിരുചി ഇതുവരെ ആരിലെങ്കിലും തോന്നീട്ടുണ്ടോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: തോന്നീട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ അതു ശപ്പനായ മാധവനോടു ഞാന്‍ എനി എന്തിനു പറയണം?

മാധവന്‍: എന്തിനാണു് എന്നെ ശകാരിക്കുന്നതു് ? ഇതുംകൂടി വേണമോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: മതി, മതി, മഹാരസികന്‍തന്നെ മാധവന്‍ , എനിക്കു മാധവനില്‍ അനുരാഗമുണ്ടെന്നു മാധവനു ബോദ്ധ്യമാണു് . എന്നാലും മഹാരാജാക്കന്മാരും പ്രഭുക്കളും എന്നെ ആവശ്യപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടു് എന്റെ അനുരാഗത്തിന്നും മനസ്സിന്നും വിരോധമായി അവരില്‍ ആരെയെങ്കിലും സ്വീകരിച്ചുകളയും എന്നു വിചാരിക്കുന്നു , അല്ലേ ? കഷ്ടം! ഇത്ര ബുദ്ധിഹീനനാണു മാധവന്‍! കഷ്ടം! ഇത്ര നിസ്സാരയായ ഒരു സ്ത്രീയാണു ഞാന്‍ എന്നു വിചാരിച്ചുപോയല്ലോ. ഇങ്ങിനെയാണെങ്കില്‍ എന്നില്‍ മാധവനു് എങ്ങിനെ ഇത്ര പ്രിയം ഉണ്ടായതു്? ഈ വാക്കുകള്‍ കേട്ടപ്പോള്‍ മാധവനു കണ്ണില്‍ ജലം നിറഞ്ഞു . സന്തോഷംകൊണ്ടോ ബഹുമാനംകൊണ്ടോ വ്യസനംകൊണ്ടോ ഈ അശ്രുക്കള്‍ ഉണ്ടായതു് എന്നു് എന്റെ വായനക്കാര്‍ ആലോചിച്ചു നിശ്ചയിക്കേണ്ടതാണു് .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താണു് ഉത്തരംമുട്ടിയാല്‍ കരയുന്നതു് ?

മാധവന്‍: ഉത്തരം ഇല്ലാഞ്ഞിട്ടല്ല . എനിക്കു് എല്ലായ്പോഴും ഓരോന്നു പറഞ്ഞു തര്‍ക്കിച്ചുംകൊണ്ടിരിപ്പാന്‍ സുഖമില്ലാ. ഇന്ദുലേഖാ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചിട്ടാണു് ഞാന്‍ ഇവിടെ ഇരുന്നതു് . ഇരുന്നതിന്റെ ശേഷം ഒരു വാക്കെങ്കിലും മധുരമായി എന്നോടു പറഞ്ഞിട്ടില്ലാ . എല്ലാം വക്രോക്തികള്‍തന്നെ. മലയാളത്തില്‍പെണ്ണുങ്ങള്‍ക്കു പുരുഷന്മാരെ ഇട്ടു വലിപ്പിക്കുന്നതില്‍ വളരെ സ്വതന്ത്രതയും എടയും ഉള്ളതുകൊണ്ടു പുരുഷന്മാര്‍ സങ്കടം അനുഭവിക്കുക എന്നേ വരൂ.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്തുകൊണ്ടാണു ഞാന്‍ എന്റെ വാക്കുകളെ മധുരമാക്കേണ്ടതു് ? കുറെ തേന്‍ കുടിച്ചിട്ടു വാക്കു പറയട്ടെ ? അല്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ വാക്കു പറയുമ്പോള്‍ മാധവന്‍ കുറേ തേന്‍ കുടിച്ചുകൊണ്ടു് ഇരിക്കൂ. എന്നാല്‍ മധുരം തോന്നും . വല്ല ശപ്പത്തരവും പറഞ്ഞു് അതിനു നല്ല ഉത്തരം കിട്ടുമ്പോള്‍ ഉത്തരംപറയുന്ന ആളുടെ വാക്കിനു മധുരമില്ലാ , പുളിക്കുന്നു എന്നുംമറ്റും പറഞ്ഞാല്‍ ആരു സമ്മതിക്കും ?–എന്താണു മലയാളസ്ത്രീകള്‍ക്കു ദോഷം പറഞ്ഞത്—പുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കാന്‍ വളരെ കഴിയുന്നവരാണന്നോ ?

മാധവന്‍: അത്രമാത്രമല്ലാ, മലയാളത്തിലെ സ്ത്രീകള്‍ അന്യരാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ പാതിവ്രത്യധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലാ . ഭര്‍ത്താ ന്മാരെ യഥേംഷ്ടം എടുക്കയും ഉപേക്ഷിക്കയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെയും പല സ്വതന്ത്രതകള്‍ ഉണ്ടു് . അതുകൊണ്ടു മലയാളസ്ത്രീകള്‍ക്കു ഗര്‍വ് വളരെ അധികം ഉണ്ടു് . എന്നാണു പറഞ്ഞതു് .

ഇന്ദുലേഖാ: ശിക്ഷ! അതിമനോഹരമായ വാക്കുതന്നെ . മാധവനു് ഇത്ര ഒ െപഠിപ്പും അറിവും ഉണ്ടായിട്ടു് ഇങ്ങിനെയാണു് മലയാളസ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചു അഭിപ്രായമായതു് . ഇതു് ആശ്ചര്യം തന്നെ. ഈ സംഗതിയില്‍ ബുദ്ധിയുള്ള ഒരു മലയാളസ്ത്രീ മാധവനോടു താഴെ പറയും പ്രകാരം ഉത്തരം പറയും: എന്താണു് പറഞ്ഞത്–മലയാളസ്ത്രീകള്‍ പാതിവ്രത്യധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലെന്നോ ? കഷ്ടം! ഇതരരാജ്യങ്ങളില്‍ ഉള്ള സ്ത്രീകളെപ്പോലെ മലയാളസ്തീകളും ധാരാളമായി പതിവ്രതാധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നുണ്ട്– അസംഖ്യം സ്ത്രീകള്‍ ആചരിക്കുന്നുണ്ടു് . ഒരു സ്ത്രീ പതിവ്രതാധര്‍മ്മം ആചരിക്കുന്നില്ലെന്നു പറഞ്ഞാല്‍ അവള്‍ വ്യഭിചാരിയാണെന്നാകുന്നു അര്‍ത്ഥം. കേരളത്തിലെ സ്ത്രീകള്‍ എല്ലാം , അല്ലെങ്കില്‍ അധികപക്ഷവും വ്യഭിചാരികളാണെന്നു മാധവന്‍ പറയുന്നുവോ? അങ്ങിനെ പറയുന്നുവെങ്കില്‍ അതു ഞാന്‍ വിശ്വസിക്കയില്ല –നിശ്ചയം. വ്യഭിചാരം എങ്ങും ഏതു ജാതിയിലും ഉണ്ടാവാം . എന്നാല്‍ ഞങ്ങള്‍ നായന്മാരുടെ സ്ത്രീകള്‍ അന്തര്‍ജ്ജനങ്ങളെപ്പോലെ അന്യജനങ്ങളോടു സംസാരിക്കാതെയും വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യാതെയും ശുദ്ധമൃഗപ്രായമായി നടക്കുന്നില്ലാത്തതുകൊണ്ടു് വ്യഭിചാരകളാണെന്നോ പതിവ്രതാധര്‍മ്മം ഇല്ലെന്നോ മാധവന്‍ വിചാരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ഇത്ര അബദ്ധമായ വിചാരം വേറെ യാതൊന്നും ഇല്ലാ. യൂറോപ്പു് , അമേരിക്ക മുതലായ രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥിതി ആലോചിച്ചുനോക്കൂ. ഈ രാജ്യങ്ങളില്‍ പുരുഷന്മാര്‍ക്കും സ്ത്രീകള്‍ക്കും പഠിപ്പു് , അറിവു്, സ്വതന്ത്രത ഇതെല്ലാം ഒരുപോലെയല്ലെ ? ഈ സ്ത്രീകളെല്ലാം വ്യഭിചാരികളോ ? ഈ ദിക്കില്‍ ഒരു സൌന്ദര്യമുള്ള സ്ത്രീക്കു് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസവും ഉണ്ടായാല്‍ അവളുമായി സംസാരിച്ചു് വിനോദിപ്പാന്‍ പോകുന്ന എല്ലാ പുരുഷന്മാരും അവളുടെ രഹസ്യക്കാരാണെന്നു് ക്ഷണേന ഊഹിച്ചു കളയുന്നു. ഇതില്‍ എത്രകണ്ടു സത്യം ഉണ്ടു് ? സംഗീതവിദ്യ പരിചയിച്ച ഒരു സ്ത്രീ പാടുന്നതുകേള്‍പ്പാന്‍ ഒരു പത്തുപുരുഷന്മാര്‍ ഒന്നായിചെന്നു് ഇരുന്നുകേട്ടു പോന്നാല്‍ ആ പത്തു പുരുഷന്മാരും അവളുടെ ജാരന്മാരായി എന്നു പറയും വിഡ്ഢികളായ നിങ്ങള്‍. പുരുഷന്മാര്‍ അങ്ങിനെതന്നെ എന്നു നടിക്കുകയും ചെയ്യും . ഇങ്ങിനെ നിങ്ങള്‍തന്നെ ചെയ്യുന്നതിനു് ഞങ്ങള്‍ വിചാരിച്ചാല്‍ എന്തു നിവൃത്തിയാണുള്ളതു് . നിങ്ങള്‍ പുരുഷന്മാര്‍ തന്റേടമുള്ളവരാണെങ്കില്‍ സ്വജാതി സ്ത്രീകള്‍ക്കു് ഈവിധം അപമാനം ഉണ്ടാുവാന്‍ എട വരുത്തുമോ? ഒരു സ്ത്രീക്കു് പതിവ്രതാധര്‍മ്മത്തെ അശേഷം കളയാതെ അന്യപുരുഷന്മാരുമായി പലേവിധത്തിലും വിനോദിപ്പാനും രസിപ്പാനും സംഗതികളും സ്വതന്ത്രതകളും ഉണ്ടാവാം. അങ്ങിനെ വിനോദിക്കുന്നതും രസിക്കുന്നതും എല്ലാം വ്യഭിചാരത്തിന്നുള്ള ഏക വിചാരത്തിന്മേലാണെന്നു് ദുര്‍ബുദ്ധികള്‍ ധരിച്ചു വെറുതെ കേരളീയ സുന്ദരിമാരെ അപമാനിക്കുന്നതില്‍ മാധവന്‍ കൂടി ചേര്‍ന്നതു് എനിക്കു് അത്യത്ഭുദതമായിരിക്കുന്നു . എന്റെ വിചാരത്തില്‍ സ്ത്രീകള്‍ക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം കൊടുക്കാതെ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ വളര്‍ത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നതാണു വ്യഭിചാരത്തിനു് അധികവും ഹേതു എന്നാകുന്നു . ഒരു പശുവിനോ ശ്വാവിനോ വ്യഭിചാരത്തില്‍ ലജ്ജയുണ്ടോ? എന്നാല്‍ പഠിപ്പും അറിവും ഉള്ളവര്‍ക്കു് ഒരുകാലവും വ്യഭിചാരത്തില്‍ സക്തി വരാന്‍ പാടില്ലെന്നല്ല ഞാന്‍ പറയുന്നതു് . ദുര്‍ബുദ്ധിയും ദുര്‍വ്യാപാരവും എത്ര പഠിപ്പുള്ളവര്‍ക്കും ചിലപ്പോഴുണ്ടാകാം . അതു് ഉണ്ടാകുന്നതു് പഠിപ്പുകൊണ്ടും അറിവുകൊണ്ടുമാണെന്നു് ചില ഭോഷന്മാരു പറയുന്നതു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ എനിക്കു് ആശ്ചര്യം തോന്നുന്നു. പഠിപ്പും അറിവും ഈ വക ദുര്‍ബുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള മുഖ്യകാരണങ്ങളാണു്. ഭര്‍ത്താവിനെ ഇഷ്ടം പോലെ എടുക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാണു് ഞങ്ങള്‍ എന്നു മാധവന്‍ ഒരു ദോഷം പറയുന്നുണ്ടു് . മര്യാദയില്ലാത്ത ചില സ്ത്രീകള്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നുണ്ടായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്വാനുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്രത ഞങ്ങള്‍ക്കുള്ളതു് എത്രയോ ശ്ലാഘനീയമായ ഒരു അവസ്ഥയാണു് . യൂറോപ്പില്‍കൂടി ഈ സ്വതന്ത്രത ഇല്ല . യൂറോപ്പിലുള്ള ബുദ്ധിശാലികളായ ചില ആളുകളും അമേരിക്കാ രാജ്യത്തിലുള്ള വളരെ മഹാന്മാരും ഈ സ്വതന്ത്രത എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടായിരിയ്ക്കേണ്ടതാണെന്നു് അഭിപ്രായപ്പെട്ടതായി ഞാന്‍ വായിച്ചിട്ടുണ്ടു്. ഈ സ്വതന്ത്രത ഇല്ലായ്കയാല്‍ എത്ര ഭാര്യാഭര്‍ത്താ ന്മാര്‍ ദിവസംപ്രതി യൂറോപ്പിലും ഇന്‍ഡ്യയിലും സങ്കടമനുഭവിക്കുന്നു . ഈ സ്വതന്ത്രതയെ ദുര്‍വൃത്തിയായി ഉപയോഗിക്കാതെ ശരിയായി ആവശ്യമുള്ള ദിക്കില്‍മാത്രം ഉപയോഗിച്ചു വന്നാല്‍ അതു സ്ത്രീപുരുഷന്മാര്‍ക്കു വളരെ ഉപകാരമായി വരുന്നതാണു് . ഈ സ്വതന്ത്രത ഉണ്ടെന്നുവെച്ചു മലയാളത്തില്‍ എത്ര സ്ത്രീകള്‍ ഭര്‍ത്താക്കന്മാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുണ്ടു് ? എത്ര ഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ ഭാര്യമാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുണ്ടു്? ഈ മാതിരി എത്ര കാര്യങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞ പത്തുകൊല്ലങ്ങളില്‍ ഈ മലയാളത്തിലെ ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരുടെ ഇടയില്‍ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നു് മാധവനു കൃത്യമായ ഒരു കണക്കെടുപ്പാന്‍ കഴിയുമെങ്കില്‍ അപ്പോള്‍തോന്നും ആയിരത്തില്‍ ഒന്നുകൂടി ഉണ്ടായി എന്നുപറവാന്‍ സംശയിക്കെണ്ടതാണെന്നു് . ചിലപ്പോള്‍ ചിലദിക്കില്‍ ഉണ്ടാവും . അതിന്നു കാരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും . അകാരണമായും ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാരില്‍ ഒരാളുടെ ദുര്‍ബുദ്ധിയാലും ദുര്‍ല്ലഭം ഉണ്ടായി എന്നു വന്നേക്കാം . എന്നാല്‍ അവ കേരളീയ സ്ത്രീകള്‍ക്കു സര്‍വ്വസാധാരണമാണെന്നു് പറഞ്ഞു ഞങ്ങളെ മാത്രം അപമാനിക്കുന്നതു് കഷ്ടമാണു് . ഈ സ്വതന്ത്രത ഉണ്ടാകുന്നതു് നല്ലതാണു് . എന്നാല്‍ അതു് വേണ്ട ദിക്കിലേ ഉപയോഗിക്കാവൂ. ചിലര്‍ ചിലപ്പോള്‍ വേണ്ടാത്ത ദിക്കിലും ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടായിരിക്കാം . അതുകൊണ്ടു് അപമാനവും സിദ്ധിക്കുന്നുണ്ടായിരിക്കാം . എന്നാല്‍ അതു് ആ സ്വതന്ത്രതയുടെ ദോഷമല്ല . അതിനെ തെറ്റായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാലുള്ള ദോഷമാണു് . അതുകൊണ്ടു് മാധവനു് എന്നോടു ദേഷ്യമുണ്ടെങ്കില്‍ എന്റെ മുഴുവന്‍ വര്‍ഗ്ഗക്കാരില്‍ ഈ ദൂഷ്യാരോപണം ചെയ്‌വാന്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിക്കുകയില്ല; നിശ്ചയം തന്നെ . ”

മാധവന്‍: ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ക്കു വേണ്ടപ്പോള്‍ എല്ലാം യഥേഷ്ടം അന്യോന്യമുള്ള സംബന്ധം വിടര്‍ത്താന്‍ അവരിരുവരിലാര്‍ക്കെങ്കിലും അധികാരമുണ്ടായിവരുന്നതു നല്ല സ്വതന്ത്രതയാണെന്നു ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ല . ഈ നിലയായാല്‍ ഭാര്യാഭര്‍ത്താക്കന്മാര്‍ തമ്മിലുള്ള സംബന്ധം ഒരു കരാറിനാല്‍ ഉണ്ടാവുന്ന സംബന്ധംപോലെ ആയി . അതില്‍ ഒരു രുചിയും ശ്ലാഘ്യതയും എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല .

ഇന്ദുലേഖാ: (ചിറിച്ചുംകൊണ്ടു് ) എന്നാല്‍ മലയാളമാതിരിയുള്ള സംബന്ധത്തില്‍ മാധവനു രുചിയില്ലായിരിക്കും; അല്ലേ?

മാധവന്‍: ഇല്ലാ.

ഇന്ദുലേഖാ: അങ്ങിനെയാണെങ്കില്‍ മുമ്പു പറഞ്ഞില്ലേ അന്യരാജ്യത്തെങ്ങാനും പൊയ്ക്കളയാമെന്നു്? അങ്ങിനെ ചെയ്തോളു . അതാണു നല്ലതു് .

മാധവന്‍: അതിനുതന്നെയാണു് ഭാവം . ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അതിന്നു സമ്മതംതന്നെയോ ?

ഇന്ദുലേഖാ: എന്റെ സമ്മതം എന്തിനാണു് ?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖാ എന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കുമെങ്കില്‍ എനിക്കു മലയാളം തന്നെയാണു സ്വര്‍ഗ്ഗം.

ഇന്ദുലേഖാ: അപ്പോള്‍ മലയാളമാതിരി സംബന്ധം സാരമില്ലാത്ത മാതിരിയാണെന്നല്ലേ പറഞ്ഞതു്? പിന്നെ അതില്‍ എന്തിനു കാംക്ഷിക്കുന്നു ?

മാധവന്‍: അതു് ഇന്ദുലേഖയ്

ഇന്ദുലേഖാ: ശരി; നല്ല വാക്കു്.ക്കും ഇനിക്കും സംബന്ധിക്കുകയില്ല .

ഇങ്ങിനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ അമ്മ മുകളിലേക്കു വന്നു രണ്ടാളെയും പരിഹാസം തുടങ്ങി . അപ്പോഴത്തെ സ്വകാര്യസല്ലാപവും അന്നത്തെ നായാട്ടും മാധവനു മുടങ്ങുകയുംചെയ്തു. എനി ഈ പൂര്‍വ്വകഥ ചുരുക്കി പറയുന്നു :

മാധവനു ക്രമേണ വ്യഥ സഹിപ്പാന്‍ പാടില്ലാതെ ആയിത്തുടങ്ങി . ഭക്ഷണം , നിദ്ര ഈവകയില്‍ അശേഷം ശ്രദ്ധയില്ലാതെ ആയി എന്നുതന്നെ പറയാം . ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയില്‍ അത്ര അധികം പോയി ഇരിക്കാറും ഇല്ലാതായി . ഒരു ദിവസം ഇന്ദുലേഖയുമായി മാധവന്റെ അമ്മ (പാര്‍വ്വതി അമ്മ) സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്‍ സംഗതിവശാല്‍ മാധവന്റെ പ്രസ്താവം വന്നതില്‍, “മാധവനു് എന്തോ അകാരണമായി ഒരു കുണ്ഠിതം കാണുന്നു ” എന്നു പാര്‍വ്വതി അമ്മ പറഞ്ഞു.

ഇന്ദുലേഖാ: അകാരണമായിരിക്കയില്ല .

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ: ഞാന്‍ ഒരു കാരണവും കാണുന്നില്ലാ . ചോറു് അവന്‍ ഉണ്ണുന്നില്ല  ; രണ്ടുനേരവുംകൂടി കഷ്ടിച്ച് ഉരി അരി ചെല്ലുന്നില്ലാ . പാലോ ചായയോ ഒന്നുംതന്നെ കഴിക്കുന്നില്ലാ . രാത്രി അവന്നു് ഉറക്കവും ഇല്ലെന്നു് കൂടെയുള്ളവര്‍ പറയുന്നു . എന്തോ വല്ല ദീനവും ഉടനെ വന്നു പിടിക്കുമോ എന്നറിഞ്ഞില്ലാ .

ഇന്ദുലേഖാ: എന്നാല്‍ ഞാന്‍ ഒന്നു ചോദിക്കാം . ഇങ്ങട്ടു വരാന്‍ പറയൂ .

പാര്‍വ്വതിഅമ്മ പോയി മാധവനോടു പറഞ്ഞു . മാധവന്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ മാളികയിന്മേല്‍ ചെന്നു.

ഇന്ദുലേഖാ: എന്താ ഇയ്യെടെ ഇങ്ങട്ടു വരവു് ഒന്നു ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു് ?

മാധവന്‍: വരാന്‍ എനിക്കു മനസ്സിന്നു് അശേഷം സുഖമില്ല .

ഇന്ദുലേഖാ: ഇവിടെ വരുമ്പോഴാണു സുഖക്കേടു?

മാധവന്‍: അതെ, സുഖക്കേടു അധികമാവുന്നതു് ഇവിടെ വരുമ്പോഴാണു് . സുഖക്കേടു സാധാരണ എല്ലായ്പ്പൊഴും ഉണ്ടു് .

ഇന്ദുലേഖാ: ഞാന്‍ മേല്‍കഴുകാന്‍ പോകുന്നു . ആ കോച്ചിന്മേല്‍ ന്യൂസ്പേപ്പര്‍ വായിച്ചു കിടക്കൂ. ഞാന്‍ ക്ഷണം വരാം. എന്നിട്ടു് വിവരങ്ങള്‍ പറയാം . മാധവന്‍ കോച്ചിന്മേല്‍ കിടന്നു . ന്യുസ്പേപ്പര്‍ക്കതൊട്ടില്ല . ഇന്ദുലേഖാ , “ന്യൂസ്പേപ്പര്‍ എന്തു പിഴച്ചു? ” എന്നു ചോദിച്ചു ചിറിച്ചുംകൊണ്ടു് മേല്‍കഴുകാന്‍ താഴത്തിറങ്ങുമ്പോള്‍ മുകളിലേക്കു് ഒരു വാലിയക്കാരന്‍ മാധവനു് ഒരു കമ്പിവര്‍ത്തമാനലക്കോട്ടുംകൊണ്ടു കയറുന്നതു കണ്ടു. എന്തോ പരീക്ഷയുടെ സംഗതിയായിരിക്കുമെന്നു വിചാരിച്ചു ലക്കോട്ടു് ഇന്ദുലേഖാ സംശയംകൂടാതെ വാങ്ങി പൊളിച്ചു വായിച്ചപ്പോള്‍ ബഹുസന്തോഷമായി . ഉടനെ ഓടിക്കൊണ്ടു മുകളില്‍ ചെന്നു് “ബി. എല്‍ . ജയിച്ചു . ” എന്നും പറഞ്ഞു് മാധവന്റെ അടുക്കെ കമ്പിവര്‍ത്തമാനക്കടലാസ്സുംകൊണ്ടു പോയിനിന്നു .

മാധവന്‍: “ശരി; നന്നായി, ” എന്നുമാത്രം പറഞ്ഞു . കടലാസ്സു വാങ്ങിയതേ ഇല്ല . പിന്നെ ഒരക്ഷരവും ഉരിയാട്ടില്ല. കിടന്നേടത്തുനിന്നു് ഇളകിയതേ ഇല്ല . ഇന്ദുലേഖയുടെ ചന്ദ്രബിംബസമമായ മുഖത്തു് ഒരു സങ്കടത്തോടുകൂടെ എന്നപോലെ നോക്കിക്കൊണ്ടു കിടന്നതേ ഉള്ളു . ഇതു കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് അതികഠിനമായ ഒരു വ്യഥ ഉണ്ടായി എങ്കിലും അതിനെ ധൈര്യത്തോടെ അടക്കി.

ഇന്ദുലേഖാ: ഇതു് എന്തു കഥയാണു് ! ഒരു വ്യസനഭാവം കാണുന്നതു് ? ബി . എല്‍ . ഒന്നാംക്ലാസ്സില്‍ ഒന്നാമനായി ജയിച്ചു എന്നു് അറിയിച്ചാല്‍ ഇത്ര വ്യസനമോ ? ഇങ്ങിനെ അനാസ്ഥയായി കിടക്കുന്നതു് ആശ്ചര്യം! ആശ്ച്യര്യം! !

മാധവന്‍: എനിക്കു ഇല്ല. ബി . എല്‍ . പാസ്സായാലും ഇല്ലെങ്കിലും എല്ലാം എനിക്ക് ഒരുപോലെ.

ഇന്ദുലേഖാ: ജയിച്ച വിവരം ഞാന്‍ പോയി വലിയച്ചനോടും നമ്മള്‍ രണ്ടാളുടെ അമ്മമാരോടും പറയട്ടെ. ഞാന്‍തന്നെ ഓടിപ്പോയി പറയും : അവര്‍ക്കെങ്കിലും സന്തോഷമുണ്ടാകും .

മാധവന്‍: എന്തിനു് ഇന്ദുലേഖാ ഇത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു ? അവരോടൊക്കെ പോയി സാവധാനത്തില്‍ പറയാമല്ലൊ . എന്താണു ബദ്ധപ്പാടു് ?

ഇന്ദുലേഖാ: ഞാന്‍തന്നെ ഈ ക്ഷണം പോയി പറയും . ടെലിഗ്രാം വായിചു നോക്കൂ.

മാധവന്‍: എനിക്കു വായിക്കണമെന്നില്ല . എനിക്ക് ഈ ബി . എല്‍ . പാസ്സായതില്‍ ഒരു സന്തോഷവും ഇല്ല.

ഇന്ദുലേഖാ: അതെന്തുകൊണ്ടു് ?

മാധവന്‍: എന്റെ മനസ്സിന്റെ വ്യസനംകൊണ്ടു് .

ഇന്ദുലേഖാ: ബി. എല്‍. പാസ്സായാല്‍ വ്യസനമാണോ ?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖയ്ക്കു് ഇത്ര കഠിനമായ കല്ലുപോലത്തെ ഹൃദയമായതു ഞാന്‍ മുമ്പു് അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍—എന്നു പറഞ്ഞു നിറുത്തി .

ഇന്ദുലേഖാ: അറിഞ്ഞുരുന്നുവെങ്കില്‍ ? എന്താണു മുഴുവന്‍ പറയരുതെ ?

മാധവന്‍: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍—

ഇന്ദുലേഖാ: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ എന്താണു് ? ഇന്ദുലേഖാ ഈ വാക്കും പറഞ്ഞുംകൊണ്ടു മാധവന്റെ സമീപത്തില്‍ കുറേക്കൂടി അടുത്തു നിന്നു.

മാധവന്‍: അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കില്‍ എനിക്കു ഈ സങ്കടവും നാശവും വരികയില്ലായിരുന്നു.

ഇന്ദുലേഖാ: സങ്കടവും നാശവും—അല്ലെ ?

മാധവന്‍: മനസ്സു് ഇത്ര നിര്‍ദ്ദയമായിപ്പോയല്ലൊ .

ഇന്ദുലേഖാ: ആട്ടെ, ആ വിവരം ഞാന്‍ വന്നിട്ടു പറയാം . ബി . എല്‍ . ജയിച്ച വിവരം എനിക്കുതന്നെ പോയി വലിയച്ചനോടും നമ്മുടെ രണ്ടാളുടെയും അമ്മമാരോടും പറയണം . ഞാന്‍ ഇതാ പോവുന്നു. ഓടിപ്പോയി പറഞ്ഞുവരാം . ഇവിടെത്തന്നെ കിടക്കൂ . പരീക്ഷയില്‍ ജയിച്ചു എന്നു വന്നു പറഞ്ഞാല്‍ ഇങ്ങിനെ സങ്കടപ്പെടുകയാണു് വേണ്ടതു് ?

മാധവന്‍: ഇന്ദുലേഖാ എനിക്കുവേണ്ടി ഇത്ര ബുദ്ധിമുട്ടണ്ട , എനിക്കു് ഈ പാസ്സായതില്‍ ഒരു സന്തോഷവും ഇല്ല. എന്റെ ജീവനും ശരീരവും ഉടനെ വേര്‍വിടണം എന്നു ദൈവത്തോടു ഒരു പ്രാര്‍ത്ഥന മാത്രമേ ഉള്ളു. പ്രാണവേദനയില്‍ എനിക്കു് എന്തു പരീക്ഷ ? എന്നു പറഞ്ഞപ്പോഴേക്കു മാധവനു കണ്ണുനീര്‍ ധാരധാരയായി ഒഴുകി .

മാധവന്റെ ഈ സ്ഥിതി കണ്ടപ്പോള്‍ ഇന്ദുലേഖയുടെ ഹൃദയം കഠിനമായി തപിച്ചു ദഹിച്ചുപോയി എന്നുതന്നെ പറയാം . തനിക്കു തല്‍ക്ഷണം ഒരുപ്രകാരത്തിലും അടക്കുവാന്‍ ശക്തിയില്ലാത്തവിധം അത്യുതു്കടമായി ഉണ്ടായ വ്യസനാനുരാഗങ്ങളാല്‍ കേവലം പരവശയായി ഇന്ദുലേഖാ കോച്ചിന്മേലേക്കു് അടുത്തുചെന്നു മാധവന്റെ അതികോമളമായ മുഖം തന്റെ ചന്ദ്രവദനത്തില്‍ ചേര്‍ത്തു ദീര്‍ഘനിശ്വാസത്തോടെ അധരങ്ങളാല്‍ ഒരു ചുംബനംചെയ്തു . “എന്റെ ജീവനാഥനായുള്ള ഭര്‍ത്താവേ ! എന്തിനു ഇങ്ങിനെ വ്യസനിക്കുന്നു ? ഞാന്‍ അങ്ങെ രണ്ടു കൊല്ലങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പുതന്നെ എന്റെ മനസ്സില്‍ ഭര്‍ത്താവാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നുവല്ലൊ. എന്റെ ശരീരവും മനസ്സും മുഴുവനും , അങ്ങെ അധീനം , യഥേഷ്ടം സുഖമായി ഇരുന്നുകൊള്ളണം. എന്റെ മനസ്സു് ഇതുവരെ മാധവനെ ഒഴികെ ഒരാളെയും കാമിച്ചിട്ടില്ല–എനി കാമിക്കുന്നതുമല്ലാ, ” എന്നു പറഞ്ഞു മാധവന്റെ മാറത്തുതന്നെ ഒരു നിമിഷനേരം കിടന്നു . മാധവന്റെ കണ്ണുനീര്‍ തന്റെ കൈ കൊണ്ടു തുടച്ചു . പിന്നെ എണീറ്റു നിന്നു . ഇന്ദുലേഖാ ആദ്യം പറഞ്ഞ രണ്ടുനാലു വാക്കുകള്‍ മാത്രമേ മാധവന്‍ നന്നായി കേട്ടിട്ടുള്ളു. ഉടനെ ആനന്ദസമുദ്രത്തില്‍ മുങ്ങിപ്പോയതിനാല്‍ ഒന്നും കേള്‍ക്കാതെയും കാണാതെയും ആയി. അല്‍പനേരം കഴിഞ്ഞു സുബോധം വന്നതുപോലെ എഴുനീറ്റു .

മാധവന്‍: എനി ഞാന്‍ ബി. എല്‍ . പാസ്സായി എന്നു് എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞോളു . എനിക്ക് ഈ ജന്മം വരുന്ന സകല ശ്രയസ്സുകളും അഭ്യുദയങ്ങളും ഇന്ദുലേഖകൂടി എന്നോടുകൂടെ അനുഭവിക്കുന്നതായാലേ ഈ ഇഹലോകനിവാസത്തിന്നു് ഞാന്‍ ഇച്ഛിക്കുന്നുള്ളു . അതു് എനിക്കു സാദ്ധ്യമായി. ഞാന്‍ മഹാഭാഗ്യവാന്‍ തന്നെ ; സംശയമില്ല . എനി ഞാന്‍ പാസ്സായ വിവരം ഇന്ദുലേഖതന്നെ പോയി അറിയിക്കുന്നതാണു് ഉത്തമം . ഇങ്ങിനെയാണു് ഇവരുടെ അന്തഃകരണവിവാഹം മുമ്പുതന്നെ കഴിച്ചുവെച്ചിരുന്നതു് . എന്നാല്‍ ഇവരു തമ്മില്‍ ചേര്‍ച്ചയായിരിക്കുന്നു എന്നും ഒരു സമയം മാധവന്‍തന്നെയാണു് ഇന്ദുലേഖയുടെ ഭര്‍ത്താവായിരിപ്പാന്‍ എടയുള്ളതു് എന്നും പഞ്ചുമേനോന്‍ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടു് . തനിക്കു് അതില്‍ വളരെ സുഖം തോന്നീട്ടില്ലെങ്കിലും കേവലം വിരസത അന്നു ഭാവിച്ചിട്ടില്ലായിരുന്നു.