നര്‍ത്തകി
വിക്കിഗ്രന്ഥശാല സംരംഭത്തില്‍ നിന്ന്

ചങ്ങമ്പുഴ 1940-കളില്‍ രചിച്ച ഒരു കാവ്യമാണു "നര്‍ത്തകി". 'സംഗീത' സാന്ദ്രമായ ഹേമയുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഉറ്റു നോക്കുകയാണു ഈ കവിതയിലൂടെ കവി.


ഇന്ദ്രനീലപ്പീലി നീര്‍ത്തി
നിന്നിടുന്നോ, കല്‍പ്പനേ നീ?
ആടുകൊന്നെന്‍ മുന്നില്‍ വന്നെ-
ന്നാടല്‍ തെല്ലൊന്നാറിടട്ടെ.
ഗാനവീചീവീഥികളില്‍
ഞാനുമാടിപ്പോകയല്ലേ?
എങ്ങെവിടേക്കെന്തിനേതിന്‍
ഭംഗിയിലലിഞ്ഞുമായാന്‍?
ആരറിഞ്ഞു? - പോരു നീയും
ചാരിമതന്‍ പൊന്‍കിനാവേ!

ഓര്‍ക്കുകയാണിന്നു ഞാനാ-
പ്പൂക്കിനാക്കള്‍ പൂത്ത രാക്കള്‍
മഞ്ഞനിലാവില്‍മുങ്ങി
മഞ്ജിമയില്‍ വാര്‍ന്ന രാക്കള്‍
നീലനിഴല്‍ക്കിന്നരികള്‍
നീളെഗ്ഗാനംപെയ്ത രാക്കള്‍
എന്നെ മന്നില്‍നിന്നെടുത്തു
വിണ്ണിലേക്കെറിഞ്ഞ രാക്കള്‍;
രാക്കുയിലിന്‍ പാട്ടുമോന്തി
മേല്ക്കുമേല്‍ മദിച്ച രാക്കള്‍!...

വാസനത്തേന്‍ വീഴ്ത്തി വീഴ്ത്തി
വാടി വാടി വീണ പൂക്കള്‍
കാമദസ്മൃതികള്‍ പിന്നെ-
ക്കായ്ക്കുവാനായ് പോയ പൂക്കള്‍!
ഓര്‍ക്കുകയാണശ്രു താനേ
വാര്‍ക്കുകയാണെന്തിനോ ഞാന്‍!
ആ നിശകളെന്റെ മുന്നി-
ലാടിയാടി നില്പു മുന്നില്‍!...

കഷ്ടമിന്നതോര്‍ത്തിടുമ്പോള്‍
പൊട്ടുകയാണെന്റെ ചിത്തം
ആരറിഞ്ഞു, ജീവിതത്തില്‍
ചേരുമോരോ വൈകൃതങ്ങള്‍?

കൂട്ടുകാരിമാരുമായി-
ക്കൂട്ടുകൂടിക്കൂടിയാടി
കാട്ടിലെക്കരിങ്കുയില്‍പോല്‍
പാട്ടുതിര്‍ന്നു ഞാന്‍ വളര്‍ന്നു.
പേടമാന്‍കിടാവിനെപ്പോ-
ലാടലറ്റു ഞാനലഞ്ഞു.
പിഞ്ചുമുല്ലവല്ലിപോലെ
പുഞ്ചിരിപ്പൂ ഞാന്‍ ചൊരിഞ്ഞു.
എന്റെ നാടേ നിന്മുലപ്പാ-
ലുണ്ടെനിക്കെന്‍ കണ്‍ വിടര്‍ന്നു.
ഇന്നു ധന്യേ, നീയെവിടെ?
മന്ദഭാഗ്യ ഞാനെവിടെ?

വിദ്യുതവിലാസഹാസം
വിസ്ഫുരിക്കും ദീപലക്ഷം
ഭിന്നവര്‍ണ്ണരശ്മി ചിന്നി
മുന്നിലെങ്ങും മിന്നി മിന്നി.
ആ മയൂഖസങ്കരമൊ-
രത്ഭുതാഭാധാരയായി
പങ്ക ചുറ്റിക്കാറ്റലക-
ളങ്കുരിച്ചലഞ്ഞുലാവി
പട്ടുസാരിയൂര്‍ന്നൊഴുകി
പൊട്ടുതൊട്ടൂ പൂക്കള്‍ ചൂടി
ചഞ്ചലമൈക്കണ്‍ മുനയില്‍
പഞ്ചശരതീക്ഷ്ണതയും
ചെഞ്ചൊടിയില്‍പ്പുഞ്ചിരിയും
തഞ്ചിടും തൈപ്പെണ്‍കൊടികള്‍
വാമപാര്‍ശ്വപീഠസജ്ജ-
ഭ്രമികയില്‍ ചേര്‍ന്നിണങ്ങി.
അന്യഭാഗത്താത്തമോദം
ധന്യയുവകോമളന്മാര്‍
ഒത്തു ചേര്‍ന്നോരീ വിശാല-
നൃത്തശാലാവേദികയില്‍,
ദേവലോകസ്വപ്നദീപ്ത-
ഭാവസാന്ദ്രമേഖലയില്‍,
എന്നുടലിലംശുകശ്രീ
മന്ദഹാസം പെയ്തു നില്ക്കേ
വജ്രഹാരം വെട്ടിമിന്നി
വക്രതേജോരേഖ ചിന്നി.
അംഗുലീയകങ്കണങ്ങള്‍
മംഗളാംശുകന്ദളങ്ങള്‍
വീശി വീശി മാരിവില്‍ച്ചാര്‍
പൂശിപ്പൂശിപ്പുഞ്ചിരിക്കേ;
പക്കമേളം പെയ്ത താളം
നക്കിയെന്‍ പദപ്രവാളം
സഞ്ചലിക്കേത്തല്‍ക്രമത്തില്‍
പൊന്‍ചിലമ്പൊലിയൊലിക്കേ;
എന്മനസ്സിന്‍വേദനയെന്‍-
കണ്‍മുനയില്‍ക്കൂമ്പിനില്‍ക്കേ,
ഭാവഹാവവീചികളെന്‍-
ജീവനില്‍നിന്നാഗമിക്കേ;
എന്നില്‍നിന്നകന്നകന്നു
തന്നെയെങ്ങോ ചെന്നുചേര്‍ന്നു.
ഏതോ ദിവ്യ വല്ലകിയെന്‍-
ചേതനയാല്‍ മീട്ടി മീട്ടി
കാണികള്‍ക്കകക്കുരുന്നില്‍
പ്രാണഹര്‍ഷമാരി വീഴ്ത്തി
ഞാനറിയാതെന്നിലേതോ
ഗാനമൂറിയൂറി നില്ക്കെ;
സ്വപ്നനൃത്തമാടി നില്പൂ
വിശ്വവന്ദ്യനര്‍ത്തകി ഞാന്‍!

എന്മനം ചിറകൊടിഞ്ഞെന്‍-
ജന്മഭൂവില്‍ വീണടിവൂ
മഞ്ഞുലാവിപ്പൊന്നുഷസ്സിന്‍
മഞ്ജിമയില്‍ മുങ്ങി മുങ്ങി,
ഒന്നിനൊന്നണിയണിയായ്
കുന്നുകല്‍ നിരന്നു മിന്നി
കാകളിത്തെളികള്‍ ചോരും
കാനനാന്തരങ്ങള്‍ തോറും
ചൂളമിട്ടു കാലിമേയ്ക്കും
ബാലകര്‍തന്‍ ഗാനമൂറും
താഴ്വരച്ചുരുളുകളില്‍
തങ്കനൂല്‍ക്കസവുകള്‍പോല്‍
ചാലുകളൊലിച്ചുകൂടി-
ച്ചോലയായിപ്പാട്ടു പാടി
ചോലകളോടൊത്തുചേര്‍ന്നു
ചേലിയന്ന വാഹിനികള്‍
ക്ഷാളിതമായ് ശ്യാമസസ്യ-
ശാലികാഢ്യമെന്റെ രാജ്യം.
അന്തിവിണ്ണില്‍ പൂന്തൊടികള്‍-
ക്കെന്തഴകാണെന്റെ നാട്ടില്‍!
കുങ്കുമക്കുഴമ്പലിഞ്ഞു
തങ്കനീരില്‍ച്ചേര്‍ന്നൊഴുകി!
നീലലോഹിതോജ്ജ്വലാംശു-
മാലകളുമായിടഞ്ഞു.
തെന്നിനീങ്ങിപ്പച്ചയെച്ചെ-
ന്നൊന്നുരുമ്മിച്ചാഞ്ഞൊഴിഞ്ഞു.
പുഷ്യരാഗനീര്‍ നിറഞ്ഞ
പുഷ്കരത്തില്‍ നീന്തി മാഞ്ഞു
അല്‍പഭിന്നവര്‍ണ്ണലക്ഷ-
വിഭ്രമങ്ങള്‍ പൂത്തുലഞ്ഞു.
അഭ്രപത്രപാളികളി-
ലമ്പിളിപ്പൊല്‍ക്കൂമ്പൊളിഞ്ഞു.

ശാന്തതയില്‍ ശാന്തിയൂതി
നീന്തിയെത്തും ശംഖനാദം
കാലികള്‍തന്‍ ദീനയാന-
ലോലമണിക്വാണഗാനം
രണ്ടുമൊത്തുചേര്‍ന്നു നേര്‍ത്തോ-
രിണ്ടലായ് ച്ചിരിച്ചൊലിക്കേ;
കണ്ണെടുക്കാന്‍ തോന്നിടാത്ത
വിണ്ണുമായിട്ടന്തി നില്‍ക്കേ;
ഒറ്റയായും പറ്റമായും
കൊറ്റികള്‍ തുടര്‍ച്ചയായി-
ട്ടെങ്ങുനിന്നോ പോന്നു പോന്നി-
ട്ടെങ്ങോ പോകും സ്വപ്നയാനം
ചിത്തരംഗം മര്‍ത്ത്യജന്മ-
തത്ത്വചിന്താ,സക്തമാക്കേ;
വര്‍ണ്ണലാസ്യം നീങ്ങി നീങ്ങി
വിണ്ണിലങ്ങിങ്ങല്ലൊതുങ്ങി
താരകള്‍ കിളര്‍ന്നു ഭംഗി
താവിനിന്നു കണ്ണു ചിമ്മി
ലാലസിക്കെ ചന്ദ്രലേഖ
പാലെതിര്‍ക്കതിര്‍ പൊഴിക്കേ;
കാറ്റിടയ്ക്കിടയ്ക്കു പുല്കി-
ക്കാടകപ്പടര്‍പ്പിളകി
ഛായമായാനൃത്തരംഗ-
മായ രാജ്യമെന്റെ രാജ്യം.
ഉച്ചവെയ്ലു ചോര്‍ന്നിടാത്തോ-
രുച്ചലോച്ചശാഖകളില്‍
കാകളിത്തെളി തുളുമ്പും
കാനനാന്തരങ്ങള്‍തോറും
നീളെനീളെച്ചൂളമിട്ടു
കാലിമേയ്ക്കും ബാലകന്മാര്‍
സ്ഫാടികശ്രീ പൂത്തിറങ്ങും
മൂടല്‍മഞ്ഞിന്‍മുന്നിലെങ്ങും
കാല്യകാന്തി മോന്തിനില്ക്കും
കായ്‌കനിത്തൊടികള്‍ തോറും
നീലവേണി കെട്ടഴിഞ്ഞും
ലോലമേനി ചെറ്റുലഞ്ഞും
നെറ്റിയിന്മേല്‍ സ്വേദജാല-
മിറ്റിയിറ്റി വീണുതിര്‍ന്നും
നീര്‍ക്കണങ്ങള്‍ വീണു വീണു
നിര്‍മ്മലാംശുകം നനഞ്ഞും
നീര്‍ക്കുടം ചുമന്നു നില്ക്കേ;
തൈച്ചെടി നനയ്ക്കുമോമല്‍-
ക്കര്‍ഷകപ്പെണ്‍പൂം കൊടികള്‍
സസ്യലക്ഷ്മീസേവകന്മാര്‍
സാത്വികന്മാര്‍ കര്‍ഷകന്മാര്‍
വഞ്ചനയറിഞ്ഞിടാത്ത
നെഞ്ചകങ്ങള്‍ സുന്ദരങ്ങള്‍
'പച്ചിലക്കുടുക്ക' പെയ്യും
സ്വച്ഛഗാനത്തേന്മഴകള്‍-
പ്രാവു കൂവും കാവു താവും
പൂവനങ്ങള്‍ ശീതളങ്ങള്‍-
താമര പൂത്താടി നില്ക്കും
ശ്യാമളജലാശയങ്ങള്‍! -
സൌഹൃദങ്ങള്‍, സാന്ത്വനങ്ങള്‍
സൌമനസ്യകന്ദളങ്ങള്‍
സ്നേഹഭക്തി സേവനങ്ങള്‍
മോഹനാദര്‍ശാങ്കുരങ്ങള്‍! -
എത്ര രമ്യമെന്റെ രാജ്യം!
എത്ര ധന്യമെന്റെ രാജ്യം!
പുണ്യഭൂവേ ശപ്തയാം ഞാന്‍
നിന്നെവിട്ടകന്നു പോന്നു.
ഇന്നു ധന്യേ, നീയെവിടെ?
മന്ദഭാഗ്യ ഞാനെവിടെ?
   
അംഗജോപമോജ്ജ്വലാംഗ
നെങ്ങനെ കറുത്തു ദേവന്‍!
അപ്രതിമഗാത്രനങ്ങി-
ന്നസ്ഥിമാത്രശേഷനായി! -
മിന്നും രണ്ടു താരകള്‍ പോ-
ലിന്നുമുണ്ടാക്കണ്ണുമാത്രം.
നോക്കിടായ്കക്കണ്‍കളാലെന്‍-
നേര്‍ക്കിനി,ദ്ദഹിച്ചുപോം ഞാന്‍
മാപ്പുപോലും കേണിരക്കാന്‍
മല്‍പ്രഭോ, ഞാനര്‍ഹയല്ല.
എന്നെയങ്ങെന്‍ മുന്നില്‍ വന്നു
നിന്നു നോക്കിക്കോല്ലരുതേ.

മാന്മഥപ്പൊന്‍ചെപ്പുകള്‍ക്കെന്‍
മാറൊരുക്കം കൂട്ടിനില്‍ക്കേ,
ലജ്ജ പൂത്തുലഞ്ഞു ഞാനൊ-
രപ്സരസ്സായാര്‍ക്കു തോന്നി?
ആ മനസ്സില്‍ മാധുരിയി
ന്നാസ്വദിപ്പതേതു സാദ്ധ്വി?
 
ആ മിഴിക്കും, തേനൊലിക്കു-
മാ മൊഴിക്കും, പുഞ്ചിരിക്കും,
കീഴുമേലോര്‍ക്കാതെ താനേ
കീഴടങ്ങും സ്ത്രീഹൃദയം
വഞ്ചകനാണുള്ളതപ്പൂ-
പ്പുഞ്ചിരിക്കു പിന്നിലെന്നാല്‍,
എന്തു കാന്തി ദൂരെ നിന്നാല്‍
എന്തു ചെന്തീയോന്നുചേര്‍ന്നാല്‍!
"പാടു, ഞാന്‍ പിന്നേറ്റു പാടാം"
"പോടി കള്ളീ, പാടു വേഗം!"
പാടി ഞാന്‍ പെണ്‍പൂങ്കുയില്‍പോല്‍
കൂടിയാരിണക്കുയില്‍പോല്‍!
കൂട്ടിലായിപ്പോയി ഞാനെന്‍-
കൂട്ടുകാരനെന്തു പറ്റി?
വഞ്ചകി ഞാന്‍ ദൈവമേ, യെന്‍-
നെഞ്ചിടിപ്പൊടുങ്ങിയെങ്കില്‍!
പൊന്നുചട്ടക്കൂടു മിന്നും
കണ്ണടയും നീണ്ട മെയ്യും
വെള്ളമുണ്ടും ഷര്‍ട്ടും തോളില്‍
വെള്ളത്തോര്‍ത്തും, ടോര്‍ച്ചുമായി
ചൂരലും ചുഴറ്റി മെല്ലെ-
ച്ചൂളമിട്ടപ്പോവതാരോ?
എന്‍കുടില്‍പ്പനമ്പുവാതി-
ലെന്തിനന്നു പാതി നീര്‍ന്നു!
ആ മിഴിക്കോണെന്നിലന്നെ-
ന്താത്മഹര്‍ഷമാഞ്ഞെറിഞ്ഞു?

വഞ്ചകി ഞാനിക്ഷണമെന്‍
നെഞ്ചിടിപ്പൊടുങ്ങിയെങ്കില്‍!

രണ്ടു നീര്‍ക്കിളികളൊത്താ-
ക്കണ്ടല്‍ത്തയ്യിന്‍ ചാഞ്ഞ കൊമ്പില്‍,
(കൊച്ചലകള്‍ വന്നു പുല്കി-
പച്ചിലകള്‍ തങ്ങിനില്ക്കേ,)
കൊക്കുരുമ്മി,ത്തേഞ്ഞു മായു-
മര്‍ക്കകാന്തിയാസ്വദിപ്പൂ!
നീര്‍ക്കുടവും തൂക്കിനിന്നു
പൊല്‍ക്കിനാക്കള്‍ കാണ്മു ഹാ, ഞാന്‍
"ആരുടെയാണി പ്രപഞ്ചം?"
ആണ്‍കിളിയിച്ചോദ്യമിട്ടു.
"നമ്മുടെയാണി പ്രപഞ്ചം"
പെണ്മണിക്കിളി പറഞ്ഞു
"നമ്മുടേതു മാത്രമാണോ?"
"നമ്മുടേതു മാത്രമാണേ!"
"ഈയുലകിലാരു ദൈവം?"
"ഈയുലകിലങ്ങു ദൈവം"
"എന്നെ നീ മറക്കുകില്ലേ?"
"മന്നിലങ്ങെന്‍ ജീവനല്ലേ?"
കണ്ണിണ നിറഞ്ഞുപോയി
എന്നെ ഞാന്‍ മറന്നുപോയി!

"എന്തെടി നീയാറ്റൂവക്ക-
ത്തെന്തു കണ്ടരണ്ടു നില്പ്പൂ?
തുള്ളി വെള്ളത്തിന്നുവേണ്ടി-
ത്തൊള്ള വറ്റിത്തന്ത ചാകേ,
പേക്കിനാവും കണ്ടു നില്പൂ
പേപിടിച്ച പ്രേതമേ, നീ!"

ഞെട്ടി ഞാനെന്‍ കൈ തനിയേ
വിട്ടുവീണു മണ്‍കുടവും
എത്ര ഖണ്ഡ,മെന്മനം പോ-
ലെത്ര ഖണ്ഡമക്കലശം!
'രണ്ടാമമ്മേ, മാപ്പുനല്‍കൂ
കണ്ടുപോയ് ഞാന്‍ സ്വപ്നമല്പം!'
എന്മനസ്സുകേണു-നാവില്‍
വന്നതില്ലൊരക്ഷരവും!
ആ മിഴിയെരിഞ്ഞെറിഞ്ഞ
തീമഴയില്‍ ഞാന്‍ ദഹിക്കേ;
മല്‍സ്വതന്ത്ര സ്ത്രീത്വമേതോ
മത്സരമിരമ്പിനിന്നു.

"മത്തുകേറിപ്പേയുതിര്‍ക്കും
മര്‍ക്കടമല്ലച്ഛനിന്നും. . .
നിന്റെ ജാരനായി വെള്ളം-
കൊണ്ടുപോരാനാരു പോന്നു?
അച്ഛനെച്ചതിപ്പു,നീ, നി-
ന്നിച്ഛകള്‍ കരിപിടിപ്പൂ!
ചത്തതിലും കഷ്ടമായി
ചിത്തശൂന്യേ നീ,യിരിപ്പൂ.
കല്‌മഷത്തിന്‍ കാതലേ, നീ-
യെന്മനസ്സിന്നെന്തറിഞ്ഞു?
സ്വേച്ഛ കത്തും കാട്ടുതീയില്‍
മ്ലേച്ഛഭോഗത്തീപ്പൊരികള്‍
മാലകോര്‍ത്തണിഞ്ഞലറും
മത്തയക്ഷിയല്ലെടീ ഞാന്‍.
അക്കിളിയിണയ്ക്കു തുല്ല്യം
നിഷ്കളങ്കജീവിയെന്നെ...
നിര്‍ദ്ദയേ, നീ കൊല്ലുകെന്നാല്‍
നിര്‍ത്തുകിക്കിരാതനൃത്തം.
നിന്റെ പാപം തിന്നൊടുങ്ങാന്‍
നീ ജനിക്കും നൂറു ജന്മം."

അന്തി മാഞ്ഞു നാലുപാടു-
മന്ധകാരമാഞ്ഞണഞ്ഞു.
നോക്കിനേന്‍ ഞാന്‍ പിന്നെയുമാ-
നീര്‍ക്കിളികളെങ്ങു പോയി?
മിണ്ടിയില്ലാ തീ വമിച്ചും-
കൊണ്ടുടനാ യക്ഷി മാറി.
കാറ്റു നിന്നു-കല്ലിലൊന്നി-
ലാറ്റുവക്കില്‍ ഞാനിരുന്നു.
താങ്ങാനാവാതുള്ളു പൊട്ടി-
ത്തേങ്ങിയേങ്ങി ഞാന്‍ കരഞ്ഞു.
സര്‍വ്വവും മറന്നു ഞാനെന്‍
ദുര്‍വ്വിധിയിലൊട്ടിനിന്നു.
മഞ്ഞുവീണു-തീയുതിര്‍ത്തു
മന്മനം-ഹാ, ഞാന്‍ വിയര്‍ത്തു
കൂരിരുട്ടിന്‍ കട്ടികൂടി
താരകളില്‍ തങ്കമാടി
നത്തു മൂളി,ക്കാട്ടുവള്ളി
പ്പൊത്തില്‍ ദൂരെപ്പുള്ളു കൂവി
ഞെട്ടിയില്ലുറഞ്ഞ മഞ്ഞു-
കട്ടിപോലെ ഞാനിരുന്നു.
ദൂരെദൂരെ കുന്നില്‍ മുറ്റും
കൂരിരുട്ടിന്‍ തോടു പൊട്ടി
അംശുബീജമൊന്നു വന്നെ-
ന്നന്തികത്തില്‍ പാളിവീണോ?
ചിത്ര, മാഹാ, വീണു, വീണി-
ട്ടെത്രവേഗം നാമ്പുവന്നു
ഞെട്ടി ഞാന്‍ - ചിനപ്പു പൊട്ടി-
പ്പൊട്ടിയേറുമീ വെളിച്ചം
എന്തി,നെന്താ,ണാരറിഞ്ഞു
ഹന്ത ഞാനൊന്നമ്പരന്നു.

മോദലോലെ ജീവിതത്തിന്‍
വേദന നീയെന്തറിഞ്ഞു?
നൊന്തിടുമെന്‍ജീവിതം നീ-
യെന്തറിഞ്ഞു ഭാഗ്യപൂര്‍ണ്ണേ?

പുഷ്യരാഗപ്പുറ്റു പൊട്ടി-
പ്പൂംപതംഗപാളി പാറി
മിന്നിടുമസ്സന്ധ്യപോലെ
മുന്നിലായ് നീ നില്പു ബാലേ!
പോളപൊട്ടിപ്പൂഗപുഷ്പ-
പാളിയൂര്‍ന്നഴിഞ്ഞപോലെ
പൂനിലാക്കതിരുതിരു-
മീ നിശയും, ചാരെ നീയും.

ജീവിതത്തില്‍ നീയുഷസ്സേ
തൂവെളിച്ചം തൂവി വന്നു.
കണ്മണി നീ വന്നതു തൊ-
ട്ടെന്മനസ്സില്‍ പൂവിടര്‍ന്നു.
അക്കൊഴിഞ്ഞ പൂക്കളുമായ്
നില്‍ക്കുമെന്നെ നീ മറന്നോ?
വാടി,യെന്താണെങ്കിലൊന്നു-
കൂടി നോക്കുകീ ദളങ്ങള്‍!
നിന്‍നഖപാടെത്ര ചൂടി
നിന്നവയാണിദ്ദളങ്ങള്‍!
ഞെട്ടിടാത്തതെന്തയേ നീ?
ദുഷ്ടയക്ഷിതന്നെയോ നീ?
പുഷ്ടകാന്തി രൂപമേന്തി
ഞെട്ടിയ ഞാനെന്തു ഭ്രാന്തി!
അമ്മയല്ലേ ശപ്തയാമി-
പ്പൊന്മകള്‍തന്നമ്മയല്ലേ?
മായുകയായ് രശ്മിയെല്ലാം
ഛായാരൂപം മാത്രമായി.
എങ്കിലുമെന്നമ്മതന്നെ
എന്തിനയ്യോ, ഭീതി പിന്നെ?
"പൊന്നുമോളേ!"...കോള്മയിര്‍ക്കൊ-
ണ്ടൊന്നു ഞാന്‍ വിളിച്ചി "തമ്മേ!"....

അക്ഷണത്തില്‍ കോടി കോടി
നക്ഷത്രങ്ങള്‍ ചേര്‍ന്നുകൂടി
വിണ്മനസ്സിന്‍ ത്യാഗമൂറി-
പൊന്മുലപ്പാലായൊഴുകി
പ്രാണനാളനാവു പൊക്കി
ഞാനതു നുണച്ചിറക്കി.

എന്‍ഞരമ്പിലുണ്മയോടി
നെഞ്ചിടിപ്പിന്നൂക്കുകൂടി
അമ്മയെക്കാള്‍ മീതെയായി
ല്ലിമ്മഹിയില്‍ വേറെയൊന്നും.
അമ്മ,യമ്മ മണ്ണടിഞ്ഞോ-
രമ്മ വന്നെന്‍ മുന്നില്‍ നില്പൂ!
എന്നുമല്ലെന്‍ താടി പൊക്കി-
ക്കണ്ണിണയിലുമ്മവെപ്പൂ!
എന്തു ഭാഗ്യം! - എന്റെ കണ്ണില്‍
പൊന്തിവന്നു ബാഷ്പബിന്ദു.

   "നിത്യവും നീയാറ്റുവക്ക-
ത്തെത്തിടുമ്പോള്‍ ഞാനുമെത്തും
ഒക്കെ ഞാനറിഞ്ഞു മോളെ,
നില്ക്കരുതു നീയിവിടെ,
നിന്നെയവന്‍ കൊല്ലു, മിന്നു-
തന്നെ പോണമെങ്ങെങ്കിലും!
പാവം, ചങ്കുടഞ്ഞു ചാകും
പാപം മാത്രം നീ വെറുക്കൂ!
നല്ലകാലം വന്നിടു, മാ-
നല്ലകാലം വന്നിടുമ്പോള്‍
താഴ്മയെത്തലോടി നില്ക്കും
താഴ്മയാണു മേന്മയോര്‍ക്കൂ!"
 ഛായ പോയി-മുന്നില്‍നിന്നെന്‍-
തായ പോയി കേണുപോയ് ഞാന്‍!
ഇന്ദുഗോപപ്പുള്ളി മിന്നു-
മന്ധകാരം പത്തി നീര്‍ത്തി
ആടലിന്‍ കുഴല്‍വിളിക്കൊ-
ത്താടിയാടി നില്പൂ മുന്നില്‍!
മിത്രമേ നീ നിര്‍ത്തി നൃത്തം
കൊത്തിയൊന്നു കൊല്ലുകെന്നെ!
നെഞ്ചിടിപ്പൊടുങ്ങി നാളെ-
ച്ചെഞ്ചിതയില്‍ ഞാനടിഞ്ഞാല്‍
എന്നെയോര്‍ത്തു കേഴാനൊന്നീ
മന്നിലില്ലെനിക്കൊരാളും.
ശപ്ത ഞാ,നെന്‍ ജീവിതത്തില്‍
തപ്തതേ, നീ, തിന്നുകെന്നെ!
ചത്തു ജീവിക്കുന്നതേക്കാള്‍
ചത്തിടുന്നതാണു ഭേദം.
അച്ഛന്‍!-അയ്യോ ഞാന്‍ മരിച്ചാ-
ലച്ഛനും കരയുകില്ല,
ഹൃത്തുടയുമച്ഛന,ച്ഛ-
നക്ഷണം ചിരിച്ചുപോകും.
അച്ചിരിതന്‍ മുന്നില്‍ നിന്നാ
രക്തയക്ഷി മത്തടിക്കും.
ഇല്ല, ചാകി,ല്ലെന്തി,നെത്തും
നല്ലകാലം-ഞാനുയരും.
അമ്മ ചൊന്നതര്‍ത്ഥവത്തായ്
വന്നുചേരും-ഞാനുയരും.
വിത്തനാഥ, നിന്നുതൊട്ടെന്‍
ചിത്തനാഥന്‍ വിശ്വനാഥന്‍!
എത്ര രമ്യനെത്ര സൌമ്യ-
നെത്ര കാമ്യനെന്റെ നാഥന്‍!
എന്റെ നാഥന്‍- നിന്റെ നാഥന്‍
നിന്റെ നാഥനാരു ഹേമേ?
തെറ്റി-അയ്യോ രോമഹര്‍ഷം
മുറ്റി മെയ്യില്‍-എന്തു ഗാനം!
അങ്ങു പാടു, പാടിടാം ഞാ-
നങ്ങയെ വിട്ടാരു പോകും?
അംഗജോപമോജ്ജ്വലാംഗ-
നങ്ങയെ വിട്ടാരുപോകും?
മംഗളഗാനാര്‍ദ്രചിത്ത-
നങ്ങയെ വിട്ടാരു പോകും?
ഗംഗനെന്റെ പ്രാണനല്ലേ
ഗംഗനെ വിട്ടാരു പോകും?
അങ്ങെനിക്കെന്‍ പ്രാണനാണേ
അങ്ങയെ വിട്ടാണോ പോണേ?
പോകുകില്ലാ മാപ്പു നല്‍കൂ
പോകുകില്ലെന്നംബികേ ഞാന്‍.

"പിന്നെ-നീ പിന്നെന്തു ചെയ്യും?"
"പിച്ചതെണ്ടി ഞാന്‍ കഴിയും."
"പിന്തുണയ്ക്കൊരാളു വേണ്ടേ?"
"പിന്തുണയ്ക്കെന്‍ ഗംഗനില്ലേ?"
"ഗംഗന്‍ നിന്നെക്കൈവെടിഞ്ഞാല്‍?-"
"ഗംഗനു ഞാന്‍ ജീവനല്ലേ?"
"നിങ്ങളൊത്താല്‍?"-'ഞങ്ങളൊത്താല്‍?'
"ഞങ്ങളൊത്താല്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗലബ്ധി!"
സ്വര്‍ഗ്ഗലബ്ധി!-നോക്കുകങ്ങൊ-
രുഗഖഡ്ഗം കാണ്മിതോ നീ?

രക്ത ദാഹം കത്തിടുമ-
തെത്തിനോക്കി നില്‍പ്പുനിന്നെ.
നീപറക്കൂ!-യക്ഷി യക്ഷി
കോപതപ്തഭീകരാക്ഷി!
മാനസത്തില്‍ തീ പടര്‍ന്നു
ഞാനുയര്‍ന്നു ഞാന്‍ പറന്നു
വിട്ടു ഞാനെന്‍ നാടെനിക്കെന്‍-
വിശ്വനാഥന്‍ ചിത്തനാഥന്‍.

ഞെട്ടി ഞാന്‍-എന്‍പിന്നിലയ്യോ
മുട്ടിനില്പതെന്തു സത്വം?
മദ്യഗന്ധം-"ആരുനീ?" - "ഞാന്‍
മല്‍പ്രിയേ നിന്‍ പാദദാസന്‍!"
നേര്‍ക്കു നില്‍ക്കുന്നില്ല ശീര്‍ഷം
വേയ്ക്കുകയാണസ്വരൂപം.
"ഓമനേ!"- ഞാനാളറിഞ്ഞു
ഭീമകാമധൂമകാമം.
വാസവന്‍-ഹാ, സര്‍വനീച-
വാസനയ്ക്കും കുപ്രസിദ്ധന്‍.
ദുഷ്ടനയ്യോ നീങ്ങിയെന്നെ-
ത്തൊട്ടിടാനായ് കൈകള്‍ നീട്ടി.
ബദ്ധവേഗം ചാഞ്ഞുമാറി-
ക്രുദ്ധയായി ഞാനലറി;
"നില്‍ക്കവിടെക്കീടമേ, നിന്‍
നീചതയ്ക്കൊരന്തമില്ലേ?
കാമകോമരം നിനക്കി-
ന്നാ മലിനയക്ഷിയില്ലേ?
നിസ്സഹായ ബാലിക ഞാന്‍
നിന്മിഴിയില്‍ച്ചോരയില്ലേ?
ഇന്നവള്‍ പറഞ്ഞയച്ചി-
ട്ടെന്നെ നീ വന്നാക്രമിച്ചു.
എന്നിലുയിരുള്ള നാളെന്‍-
കന്യകാത്വം കാര്‍ന്നെടുക്കാന്‍
പറ്റുകില്ല നിന്‍ വിടത്വ-
ദംഷ്ട്രകളിളക്കുകിലും!."
മദ്യമത്തനായിടുമാ
മര്‍ക്കടത്തിന്‍ ഹൃത്തടത്തില്‍
ധര്‍മ്മരോഷവേപിത ഞാന്‍
എന്മൊഴികള്‍ പേയിളക്കി-
'എന്തെടി മുഖത്തുനോക്കി-
യെന്തുചൊന്ന' തെന്നിരമ്പി
എന്റെ നേര്‍ക്കാര്‍ത്താഞ്ഞടുത്തു
കണ്ടകന്‍-ഞാന്‍ കണ്ണടച്ചു.
"അയ്യോ, കൊന്നേ, ദൈവമേ, ഹാ-
വയ്യെനി"ക്കീ ദീനനാദം
ഒത്തു ചേര്‍ന്നുടനെ ഞാനൊ-
രൊച്ച കേട്ടു ഞെട്ടി നോക്കി.
വയ്യെനിക്കെന്‍ ഗംഗ, നയ്യോ
കൈയിലുണ്ടൊരുഗ്രദണ്ഡം
കട്ടകെട്ടി ചോര മണ്ണില്‍;
വെട്ടിയിട്ട തൂണുപോലെ
ദാരിതശിരസ്സുമായി
കൂരിരുള്‍പ്പാഴ്പ്പിണ്ഡംപോലെ
വാപൊളിച്ചു കണ്‍തുറിച്ചു
വാസവന്‍ കിടപ്പു താഴെ!...
ഭീതിദമക്കാഴ്ച കണ്ടെന്‍-
ചേതനയ്ക്കു തീപിടിച്ചു.
എന്തു ചൊല്ലാന്‍? ശബ്ദശക്തി
ഹന്ത, യെന്നെക്കൈവെടിഞ്ഞു.
"ഹേമേ, നീയാണെന്റെ ജീവ-
നീ മഹിയിലെന്നുമെന്നും.
ചെല്ലമേ, നിനക്കു നൂനം
നല്ലകാലം വന്നുചേരും.
നിന്നെ വിട്ടുപോകുന്നു ഞാ-
നെന്നെ നീ മറക്കരുതേ!"
"ഒന്നു നില്‍ക്കൂ, ഗംഗ ഞാനും
വന്നിടുന്നു നിന്റെ കൂടെ !"
ഹൃത്തുറക്കെക്കേണു-ശബ്ദ-
മെത്തിയില്ലെന്‍നാവില്‍ മാത്രം.
മിന്നല്‍പോല്‍ മറഞ്ഞു ഗംഗന്‍
മുന്നിലയ്യോ രക്തരംഗം-
എന്തുചെയ്യാന്‍-തല്‍ക്ഷണമെന്‍-
ചിന്ത ചെന്നുറച്ചതൊന്നില്‍
ഇക്ഷണം തൊട്ടെന്റെ നാഥ-
നിക്ഷിതിയില്‍ വിശ്വനാഥന്‍.
ദീനയായ് ഞാന്‍ താങ്ങുകെന്നെ
ഞാനിതാ വരുന്നു നാഥാ!
ഉള്ളെരിഞ്ഞ രക്ഷണത്തില്‍
കൊള്ളിമീന്‍പോല്‍ ഞാന്‍ പറന്നു.

പൂവിരിയും പോല്‍ വിളറും
പൂര്‍വദിക്കിന്‍ തെക്കുവക്കില്‍
വെള്ളി വന്നു-വെള്ളി വെള്ള-
ത്തുള്ളി പോല്‍ത്തുളുമ്പിനിന്നു.
വായുതുല്യം ചൂളമിട്ടു
പായുകയാണാവിവണ്ടി
നീക്കുതട്ടു താഴ്ത്തിയിട്ടു
വീര്‍പ്പുവിട്ടു ഞാനിരിപ്പൂ.
ഉദ്രസമാ മെത്തയിന്മേല്‍
നിദ്രയാണെന്‍ ഹൃദ്രമണന്‍.
ക്ഷുദ്രയെന്നെയുദ്ധരിക്കും
ഭദ്രനേതോ വൈശ്രവണന്‍
ഷള്‍പ്പദപാദോച്ചലങ്ങ-
ളുല്‍പ്പലപ്പൂവല്ലികള്‍ പോല്‍;
സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണശോഭ പൂശി
മിന്നിടുമാ നെറ്റിയിന്മേല്‍
കാറ്റിലാഞ്ഞുലഞ്ഞുനില്പൂ
കാര്‍മുടിച്ചുരുല്‍ച്ചുഴികള്‍.
താണു പൊങ്ങി, ത്താണു പൊങ്ങി-
ച്ചേണൊതുങ്ങിച്ചേര്‍ന്നിണങ്ങി,
ചെറ്റു മങ്ങി, ച്ചെമ്പവിഴ-
പ്പുറ്റു പൊട്ടാനുറ്റൊരുങ്ങി.
നിന്നു നിന്നു തിങ്ങിവിങ്ങി
നീര്‍ന്നു നീര്‍ന്നു നീങ്ങി വാങ്ങി
ശൈവലശ്രീ ചാര്‍ത്തി, ദൂരെ-
ശൈലരേഖാരാശി കാണ്മൂ!-
എത്ര യെത്ര നാഴികകള്‍-
ക്കപ്പുറത്താണെന്റെ രാജ്യം
കണ്ടിടാനിടവരുമോ?
വീണ്ടുമെന്റെ ജന്മഗേഹം?
മാനസം മേ, സംത്രസിപ്പൂ
ഞാനണവതേതുലോകം?
കൂടുവിട്ടകന്നിടാത്ത
പേടമാടപ്രാവുപോലെ,
ഇത്രനാള്‍ ഞാന്‍ നാള്‍ കഴിച്ചി-
ട്ടെത്ര വേഗം നാടു വിട്ടു!
ചെല്ലുവോരാ ദിക്കിലുള്ളോര്‍
നല്ലകൂട്ടരായിതെങ്കില്‍!
അല്ലലെന്തിനങ്ങെഴുന്നോര്‍
നല്ലകൂട്ടരായിരിക്കും!
ദീനപാലനോത്സുക ഞാന്‍
ഞാനവര്‍ക്കു നന്മചെയ്യും.
നാലുനാളിനുള്ളില്‍ ഞാനാ
നാട്ടുകാര്‍തന്‍ പ്രാണനാകും!
ഗംഗന്‍, അയ്യോ ദൈവമേ, യെന്‍-
ഗംഗനെന്തു സംഭവിക്കും?
ഘാതകന്‍!-ഹാ, ദൈവമേ,യെന്‍-
നാഥനൊന്നും വന്നിടൊല്ലേ!...
വേണ്ടെനിക്കുയര്‍ന്നീടേണ്ട-
ങ്ങാണ്ടുകൊള്ളാം ഞാനിരുളില്‍.
ചാകിലാട്ടീമാത്രയില്‍ മേ
പോകണം തിരിച്ചു നാട്ടില്‍.
"വിശ്വനാഥാ!"- രൂക്ഷമായി
വിഹ്വലയായ് ഞാന്‍ വിളിച്ചു.
സ്വപ്നസാന്ദ്ര നിദ്ര വിട്ടാ
സ്വസ്ഥചിത്തന്‍ ഞെട്ടിയേറ്റു,
"എന്തു ഹേമേ, നീവിളിച്ച-
തെന്തു?-നീയുറങ്ങിയില്ലേ?"
ദുസ്സഹമാം ദുഖമേന്തി
നൊസ്സിയേപ്പോല്‍ ഞാന്‍ പുലമ്പി;
"നിശ്ചയ, മെനിക്കു പോണ-
മിക്ഷണം തിരിച്ചു നാട്ടില്‍.
വണ്ടിയിനി നില്ക്കും ദിക്കില്‍
കണ്ടുകൊള്ളു, ഞാനിറങ്ങും.
ഏകയായിക്കാല്‍നടയായ്-
പ്പോകുവന്‍ ഞാന്‍ പിച്ചതെണ്ടി!"...
മ്ലാനവക്ത്രനത്തരുണന്‍
സാനുഭാവമെന്നൊടോതി;
"എന്തു ഹേമേ, നീ കഥിപ്പ-
തെന്തു പിച്ചാണോര്‍ത്തു നോക്കൂ!
കാര്യമായ് നീ ചൊന്നതാണോ
കഷ്ട,മിത്ര ബുദ്ധിയില്ലേ?
ഖിന്നതയരുതു ലേശ-
മൊന്നുകൊണ്ടും നിന്മനസ്സില്‍.
നാടുവിട്ടാലെന്തതിലി-
പ്പേടി തോന്നാനെന്തുകാര്യം?
രണ്ടുനാളിലെന്റെ നാടും
നിന്റെ നാടായ് ത്തന്നെ തോന്നും.
അന്തമറ്റ ഭാഗ്യജാലം
സന്തതസപര്യമൂലം
ചേടികള്‍ പോല്‍ പ്രഭ്വിയാം നിന്‍
ചേവടിയില്‍ക്കാവല്‍ നില്‍ക്കും!
അത്ര നീ കൊതിച്ചു വാഴ്ത്തും
നൃത്തവിദ്യാശിക്ഷയേകാന്‍.
എത്രയോ കലാപ്രവീണര്‍
നിത്യമെത്തും നിന്നരികില്‍.
തത്സമര്‍ത്ഥശിക്ഷണത്തി-
ലുത്സുകനിന്നുദ്ഗതിയില്‍,
ഉത്തമേ, രണ്ടാണ്ടിനുള്ളില്‍
നൃത്തറാണിയായിടും നീ.
കര്‍മ്മബന്ധ ശക്തിയൊന്നാല്‍
കണ്മണി, നാമൊത്തുകൂടി;
ഒത്തുതന്നെ വാഴ്ക നമ്മള്‍
മൃത്യുവെത്തുംനാള്‍വരേയ്ക്കും!
നിന്നെ ഞാനെന്‍ജീവനെപ്പോല്‍-
ത്തന്നെയോര്‍ക്കുമിന്നുമെന്നും.
വീട്ടില്‍ വീണ്ടും പോണമെന്നോ?...
വീടു നിന്‍ നരകമല്ലേ?
മദ്ഗൃഹേ നിന്നാഗമാര്‍ത്ഥം
സ്വര്‍ഗ്ഗമെത്തിക്കാത്തുനില്‍ക്കേ,
കണ്ടഭാവം കാട്ടിടാതെ
മണ്ടുകയോ മൂഢപോല്‍ നീ!
ശങ്കയെല്ലാം ദൂരെ മാറ്റൂ
നിന്‍കരളില്‍ ശാന്തി ചൂടു!
വന്ധ്യയായ് വിധവയാമൊ-
രന്ധയാമെന്നഗ്രജയാല്‍
ഓമനിക്കപ്പെട്ടു വാഴും
മാമക പ്രണയിനിയെ
അല്ലലേതു വന്നു തീണ്ടാന്‍
ചെല്ലമേ, നീയാശ്വസിക്കൂ.."

തന്മൊഴിത്തേന്‍ തുള്ളികളി-
ലെന്മനസ്സലിഞ്ഞു പോയി.
എന്തുമാട്ടെ, പോകതന്നെ
ഹന്തയെന്നാ,ലാ രഹസ്യം!...
- വെക്കമാ രഹസ്യമിപ്പോള്‍
വെട്ടിവിളിച്ചോതിയാലോ.
ചാതകി ഞാനൊരുഗ്ര-
ഘാതകന്‍തന്‍ കൂട്ടുകാരി.
കൂട്ടൂകാരി!-കേവലം നീ
കൂട്ടൂകാരിമാത്രമാണോ?...
പിന്നെയല്ലേ? -വേറെയാരാ-
ണൊന്നുചൊല്ലു നിര്‍മ്മല ഞാന്‍!
നിര്‍ത്തു ധൂര്‍ത്തേ, നിര്‍ത്തെടീ, നിന്‍
നിര്‍മ്മലത്വപ്പാഴ്പ്രസംഗം...
 
എന്തുമാട്ടിച്ചിന്ത കത്തി
വെന്തുവെന്തു ഞാന്‍ മരിക്കാം.
എങ്കിലും ഞാന്‍ വിട്ടിടുകി-
ല്ലെന്‍കരള്‍ വിട്ടാ രഹസ്യം!...

വണ്ടി നിന്നു-ദൂരെ, വിണ്ണില്‍
ചെണ്ടുകള്‍ വിടര്‍ന്നടര്‍ന്നു.
മഞ്ഞ വെയ്ലിന്‍ മാറില്‍, മൂടല്‍-
മഞ്ഞലിഞ്ഞഴിഞ്ഞു ചാഞ്ഞു.
അല്പമായ്‌ക്കുതിര്‍ന്ന മണ്ണില്‍
സ്വപ്നകല്പസൌമ്യഗന്ധം.
തെല്ലണിഞ്ഞലഞ്ഞണഞ്ഞു
മെല്ലെ മെല്ലെ മന്ദവാതം.
വണ്ടി പോംവഴിക്കു, വക്കില്‍
നീണ്ടുപോമപ്പാതകളില്‍,
വാലിളക്കിക്കൊക്കുരുമ്മി
വാശിയില്‍ ചിലച്ചിണങ്ങി
പാറിവന്നു ചേര്‍ന്നിരിപ്പൂ.
പറ്റമായ് പനങ്കിളികള്‍!
ആവരണചിഹ്നതുല്യ-
മഗ്രഭാഗം കൂര്‍ത്തകൊമ്പും
ബന്ധിതമുഖരഘണ്ടാ-
ബന്ധുരമാം കണ്ഠവുമായ്,
വണ്ടിയും വലിച്ചുകൊണ്ടു
മണ്ടിടുന്ന കാളകളെ,
ചാട്ടവാറടിച്ചു വേഗം
കൂട്ടിടുന്നു വണ്ടിക്കാരന്‍!
രണ്ടുപാടും പാതവക്കില്‍-
ക്കണ്ടിടുമത്തോപ്പുകളില്‍
മണ്‍കുടവുമേന്തി, നാടന്‍-
മങ്കമാര്‍ നനച്ചു നില്പൂ!
ഇമ്പമോടിരമ്പിയെത്തും
തുമ്പികളാലാവൃതമായ്
കാണ്മൂ, കാറ്റില്‍ച്ചില്ലയാടി-
ക്കായിടുന്ന നാരകങ്ങള്‍!-

വണ്ടി നീങ്ങി-യെന്മനസ്സി-
ലിണ്ടല്‍ ചെറ്റൊഴിഞ്ഞടങ്ങി!...

വിശ്രുതമഹാനഗരം
വിത്തനാഥന്‍തന്‍ നികേതം
വിശ്വനാഥനെന്റെ നാഥന്‍
വിത്തനാഥന്‍!-പ്രഭ്വിയായ് ഞാന്‍!
പ്രഭ്വിയായ് ഞാന്‍ മത്തടിക്കൂ
മല്‍പ്രസന്നചിത്തമേ നീ!
നൊന്തിടുന്നതിത്തറഞ്ഞ-
തെന്തു മുള്ളാണെന്മനസ്സില്‍?
പ്രഭ്വിതന്‍ മനസ്സില്‍ മുള്ളോ?
ചിത്തമില്ലേ? നീ ചിരിക്കൂ!
വീടുവിട്ടിറങ്ങണമോ?
മോടിയേറും കാറു നില്‍പൂ!
എത്രപേരാണെത്തി വാക്കൈ
പൊത്തി നില്‍പതെന്നരികില്‍!
കാല്‍ തിരുമ്മാന്‍, കൈതുടയ്ക്കാന്‍
കാര്‍മുടി പകുത്തു കെട്ടാന്‍
എണ്ണതേപ്പിച്ചെന്നുടലില്‍
സ്വര്‍ണ്ണവര്‍ണ്ണമാറ്റുകൂട്ടാന്‍
പൂന്തുകില്‍ ഞെറിഞ്ഞു ചാര്‍ത്താന്‍
താന്തതകള്‍ വീശിയാറ്റാന്‍
എന്നുവേണ്ടിന്നെന്തിനുമെന്‍-
മുന്നിലെത്ര കിങ്കരന്മാര്‍!
മോടികൂടി ധാടികൂടി
നാടന്‍പെണ്ണൊരപ്സരസ്സായ്!
ബുദ്ധിയെന്നെക്കീഴടക്കി-
മുഗ്ദ്ധ ഞാന്‍ പ്രഗല്ഭയായി!
 
(അപൂര്‍ണ്ണം) ഇതു പൂര്‍ത്തിയാക്കാന്‍ ചങ്ങമ്പുഴയ്ക്കു കഴിഞ്ഞില്ല.

"http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%A8%E0%B5%BC%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%95%E0%B4%BF" എന്ന താളില്‍നിന്നു ശേഖരിച്ചത്