ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത - മോക്ഷസന്യാസയോഗം
വിക്കിഗ്രന്ഥശാല സംരംഭത്തില്‍ നിന്ന്
ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത - അദ്ധ്യായങ്ങള്‍
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |18


<<മുന്നദ്ധ്യായം

അടുത്ത അദ്ധ്യായം>>


അര്‍ജുന ഉവാച


സന്ന്യാസസ്യ മഹാബാഹോ തത്ത്വമിച്ഛാമി വേദിതും

ത്യാഗസ്യ ച ഹൃഷീകേശ പൃഥക്കേശിനിഷൂദന


ശ്രീഭഗവാനുവാച


കാമ്യാനാം കര്‍മണാം ന്യാസം സന്ന്യാസം കവയോ വിദുഃ

സര്‍വകര്‍മഫലത്യാഗം പ്രാഹുസ്ത്യാഗം വിചക്ഷണാഃ


ത്യാജ്യം ദോഷവദിത്യേകേ കര്‍മ പ്രാഹുര്‍മനീഷിണഃ

യജ്ഞദാനതപഃകര്‍മ ന ത്യാജ്യമിതി ചാപരേ


നിശ്ചയം ശൃണു മേ തത്ര ത്യാഗേ ഭരതസത്തമ

ത്യാഗോ ഹി പുരുഷവ്യാഘ്ര ത്രിവിധഃ സമ്പ്രകീര്‍തിതഃ


യജ്ഞദാനതപഃകര്‍മ ന ത്യാജ്യം കാര്യമേവ തത്

യജ്ഞോ ദാനം തപശ്ചൈവ പാവനാനി മനീഷിണാം


എതാന്യപി തു കര്‍മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലാനി ച

കര്‍തവ്യാനീതി മേ പാര്‍ഥ നിശ്ചിതം മതമുത്തമം


നിയതസ്യ തു സന്ന്യാസഃ കര്‍മണോ നോപപദ്യതേ

മോഹാത്തസ്യ പരിത്യാഗസ്താമസഃ പരികീര്‍തിതഃ


ദുഃഖമിത്യേവ യത്കര്‍മ കായക്ലേശഭയാത്ത്യജേത്

സ കൃത്വാ രാജസം ത്യാഗം നൈവ ത്യാഗഫലം ലഭേത്


കാര്യമിത്യേവ യത്കര്‍മ നിയതം ക്രിയതേര്‍ജുന

സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലം ചൈവ സ ത്യാഗഃ സാത്ത്വികോ മതഃ


ന ദ്വേഷ്ട്യകുശലം കര്‍മ കുശലേ നാനുഷജ്ജതേ

ത്യാഗീ സത്ത്വസമാവിഷ്ടോ മേധാവി ഛിന്നസംശയഃ ൧൦


ന ഹി ദേഹഭൃതാ ശക്യം ത്യക്തും കര്‍മാണ്യശേഷതഃ

യസ്തു കര്‍മഫലത്യാഗീ സ ത്യാഗീത്യഭിധീയതേ ൧൧


അനിഷ്ടമിഷ്ടം മിശ്രം ച ത്രിവിധം കര്‍മണഃ ഫലം

ഭവത്യത്യാഗിനാം പ്രേത്യ ന തു സന്ന്യാസിനാം ക്വചിത് ൧൨


പഞ്ചൈതാനി മഹാബാഹോ കാരണാനി നിബോധ മേ

സാംഖ്യേ കൃതാന്തേ പ്രോക്താനി സിദ്ധയേ സര്‍വകര്‍മണാം ൧൩


അധിഷ്ഠാനം തഥാ കര്‍താ കരണം ച പൃഥഗ്വിധം

വിവിധാശ്ച പൃഥക്ചേഷ്ടാ ദൈവം ചൈവാത്ര പഞ്ചമം ൧൪


ശരീരവാങ്മനോഭിര്യത്കര്‍മ പ്രാരഭതേ നരഃ

ന്യായ്യം വാ വിപരീതം വാ പഞ്ചൈതേ തസ്യ ഹേതവഃ ൧൫


തത്രൈവം സതി കര്‍താരമാത്മാനം കേവലം തു യഃ

പശ്യത്യകൃതബുദ്ധിത്വാന്ന സ പശ്യതി ദുര്‍മതിഃ ൧൬


യസ്യ നാഹംകൃതോ ഭാവോ ബുദ്ധിര്യസ്യ ന ലിപ്യതേ

ഹത്വാപി സ ഇമാംല്ലോകാന്ന ഹന്തി ന നിബധ്യതേ ൧൭


ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം പരിജ്ഞാതാ ത്രിവിധാ കര്‍മചോദനാ

കരണം കര്‍മ കര്‍തേതി ത്രിവിധഃ കര്‍മസങ്ഗ്രഹഃ ൧൮


ജ്ഞാനം കര്‍മ ച കര്‍താ ച ത്രിധൈവ ഗുണഭേദതഃ

പ്രോച്യതേ ഗുണസംഖ്യാനേ യഥാവച്ഛൃണു താന്യപി ൧൯


സര്‍വഭൂതേഷു യേനൈകം ഭാവമവ്യയമീക്ഷതേ

അവിഭക്തം വിഭക്തേഷു തജ്ജ്ഞാനം വിദ്ധി സാത്ത്വികം ൨൦


പൃഥക്ത്വേന തു യജ്ജ്ഞാനം നാനാഭാവാന്‍പൃഥഗ്വിധാന്‍

വേത്തി സര്‍വേഷു ഭൂതേഷു തജ്ജ്ഞാനം വിദ്ധി രാജസം ൨൧


യത്തു കൃത്സ്നവദേകസ്മിന്‍കാര്യേ സക്തമഹൈതുകം

അതത്ത്വാര്‍ഥവദല്‍പം ച തത്താമസമുദാഹൃതം ൨൨


നിയതം സങ്ഗരഹിതമരാഗദ്വേഷതഃ കൃതം

അഫലപ്രേപ്സുനാ കര്‍മ യത്തത്സാത്ത്വികമുച്യതേ ൨൩


യത്തു കാമേപ്സുനാ കര്‍മ സാഹങ്കാരേണ വാ പുനഃ

ക്രിയതേ ബഹുലായാസം തദ്രാജസമുദാഹൃതം ൨൪


അനുബന്ധം ക്ഷയം ഹിംസാമനപേക്ഷ്യ ച പൌരുഷം

മോഹാദാരഭ്യതേ കര്‍മ യത്തത്താമസമുച്യതേ ൨൫


മുക്തസങ്ഗോനഹംവാദീ ധൃത്യുത്സാഹസമന്വിതഃ

സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോര്‍നിര്‍വികാരഃ കര്‍താ സാത്ത്വിക ഉച്യതേ ൨൬


രാഗീ കര്‍മഫലപ്രേപ്സുര്‍ലുബ്ധോ ഹിംസാത്മകോശുചിഃ

ഹര്‍ഷശോകാന്വിതഃ കര്‍താ രാജസഃ പരികീര്‍തിതഃ ൨൭


അയുക്തഃ പ്രാകൃതഃ സ്തബ്ധഃ ശഠോ നൈഷ്കൃതികോലസഃ

വിഷാദീ ദീര്‍ഘസൂത്രീ ച കര്‍താ താമസ ഉച്യതേ ൨൮


ബുദ്ധേര്‍ഭേദം ധൃതേശ്ചൈവ ഗുണതസ്ത്രിവിധം ശൃണു

പ്രോച്യമാനമശേഷേണ പൃഥക്ത്വേന ധനഞ്ജയ ൨൯


പ്രവൃത്തിം ച നിവൃത്തിം ച കാര്യാകര്യേ ഭയാഭയേ

ബന്ധം മോക്ഷം ച യാ വേത്തി ബുദ്ധിഃ സാ പാര്‍ഥ സാത്ത്വികീ ൩൦


യയാ ധര്‍മമധര്‍മം ച കാര്യം ചാകാര്യമേവ ച

അയഥാവത്പ്രജാനാതി ബുദ്ധിഃ സാ പാര്‍ഥ രാജസീ ൩൧


അധര്‍മം ധര്‍മമിതി യാ മന്യതേ തമസാവൃതാ

സര്‍വാര്‍ഥാന്വിപരീതാംശ്ച ബുദ്ധിഃ സാ പാര്‍ഥ താമസി ൩൨


ധൃത്യാ യയാ ധാരയതേ മനഃപ്രാണേന്ദ്രിയക്രിയാഃ

യോഗേനാവ്യഭിചാരിണ്യാ ധൃതിഃ സാ പാര്‍ഥ സാത്ത്വികീ ൩൩


യയാ തു ധര്‍മകാമാര്‍ഥാന്ധൃത്യാ ധാരയതേര്‍ജുനാ

പ്രസങ്ഗേന ഭലാകാങ്ക്ഷീ ധൃതിഃ സാ പാര്‍ഥ രാജസീ ൩൪


യയാ സ്വപ്നം ഭയം ശോകം വിഷാദം മദമേവ ച

ന വിമുഞ്ചതി ദുര്‍മേധാ ധൃതിഃ സാ പാര്‍ഥ താമസീ ൩൫


സുഖം ത്വിദാനീം ത്രിവിധം ശൃണു മേ ഭരതര്‍ഷഭ

അഭ്യാസാദ്രമതേ യത്ര ദുഃഖാന്തം ച നിഗച്ഛതി ൩൬


യത്തദഗ്രേ വിഷമിവ പരിണാമേമൃതോപമം

തത്സുഖം സാത്ത്വികം പ്രോക്തമാത്മബുദ്ധിപ്രസാദജം ൩൭


വിഷയേന്ദ്രിയസമ്യോഗാദ്യത്തദഗ്രേമൃതോപമം

പരിണാമേ വിഷമിവ തത്സുഖം രാജസം സ്മൃതം ൩൮


യദഗ്രേ ചാനുബന്ധേ ച സുഖം മോഹനമാത്മനഃ

നിദ്രാലസ്യപ്രമാദോത്ഥം തത്താമസമുദാഹൃതം ൩൯


ന തദസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ പുനഃ

സത്ത്വം പ്രകൃതിജൈര്‍മുക്തം യദേഭിഃ സ്യാത്ത്രിഭിര്‍ഗുണൈഃ ൪൦


ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം ശൂദ്രാണാം ച പരന്തപ

കര്‍മാണി പ്രവിഭക്താനി സ്വഭാവപ്രഭവൈര്‍ഗുണൈഃ ൪൧


ശമോ ദമസ്തപഃ ശൗചം ക്ഷാന്തിരാര്‍ജവമേവ ച

ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാസ്തിക്യം ബ്രഹ്മകര്‍മ സ്വഭാവജം ൪൨


ശൌര്യം തേജോ ധൃതിര്‍ദാക്ഷ്യം യുദ്ധേ ചാപ്യപലായനം

ദാനമീശ്വരഭാവശ്ച ക്ഷാത്രം കര്‍മ സ്വഭാവജം ൪൩


കൃഷിഗോരക്ഷ്യവാണിജ്യം വൈശ്യകര്‍മ സ്വഭാവജം

പരിചര്യാത്മകം കര്‍മ ശൂദ്രസ്യാപി സ്വഭാവജം ൪൪


സ്വേ സ്വേ കര്‍മണ്യഭിരതഃ സംസിദ്ധിം ലഭതേ നരഃ

സ്വകര്‍മനിരതഃ സിദ്ധിം യഥാ വിന്ദതി തച്ഛൃണു ൪൫


യതഃ പ്രവൃത്തിര്‍ഭൂതാനാം യേന സര്‍വമിദം തതം

സ്വകര്‍മണാ തമഭ്യര്‍ച്യ സിദ്ധിം വിന്ദതി മാനവഃ ൪൬


ശ്രേയാന്‍സ്വധര്‍മോ വിഗുണഃ പരധര്‍മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത്

സ്വഭാവനിയതം കര്‍മ കുര്‍വന്നാപ്നോതി കില്‍ബിഷം ൪൭


സഹജം കര്‍മ കൌന്തേയ സദോഷമപി ന ത്യജേത്

സര്‍വാരംഭാ ഹി ദോഷേണ ധൂമേനാഗ്നിരിവാവൃതാഃ ൪൮


അസക്തബുദ്ധിഃ സര്‍വത്ര ജിതാത്മാ വിഗതസ്പൃഹഃ

നൈഷ്കര്‍മ്യസിദ്ധിം പരമാം സന്ന്യാസേനാധിഗച്ഛതി ൪൯


സിദ്ധിം പ്രാപ്തോ യഥാ ബ്രഹ്മ തഥാപ്നോതി നിബോധ മേ

സമാസേനൈവ കൌന്തേയ നിഷ്ഠാ ജ്ഞാനസ്യ യാ പരാ ൫൦


ബുദ്ധ്യാ വിശുദ്ധയാ യുക്തോ ധൃത്യാത്മാനം നിയമ്യ ച

ശബ്ദാദീന്വിഷയാംസ്ത്യക്ത്വാ രാഗദ്വേഷൌ വ്യുദസ്യ ച ൫൧


വിവിക്തസേവീ ലഘ്വാശീ യതവാക്കായമാനസഃ

ധ്യാനയോഗപരോ നിത്യം വൈരാഗ്യം സമുപാശ്രിതഃ ൫൨


അഹങ്കാരം ബലം ദര്‍പം കാമം ക്രോധം പരിഗ്രഹം

വിമുച്യ നിര്‍മമഃ ശാന്തോ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്‍പതേ ൫൩


ബ്രഹ്മഭൂതഃ പ്രസന്നാത്മാ ന ശോചതി ന കാങ്ക്ഷതി

സമഃ സര്‍വേഷു ഭൂതേഷു മദ്ഭക്തിം ലഭതേ പരാം ൫൪


ഭക്ത്യാ മാമഭിജാനാതി യാവാന്യശ്ചാസ്മി തത്ത്വതഃ

തതോ മാം തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ വിശതേ തദനന്തരം ൫൫


സര്‍വകര്‍മാണ്യപി സദാ കുര്‍വാണോ മദ്വ്യപാശ്രയഃ

മത്പ്രസാദാദവാപ്നോതി ശാശ്വതം പദമവ്യയം ൫൬


ചേതസാ സര്‍വകര്‍മാണി മയി സന്ന്യസ്യ മത്പരഃ

ബുദ്ധിയോഗമുപാശ്രിത്യ മച്ചിത്തഃ സതതം ഭവ ൫൭


മച്ചിത്തഃ സര്‍വദുര്‍ഗാണി മത്പ്രസാദാത്തരിഷ്യസി

അഥ ചേത്ത്വമഹങ്കാരാന്ന ശ്രോഷ്യസി വിനങ്ക്ഷ്യസി ൫൮


യദഹങ്കാരമാശ്രിത്യ ന യോത്സ്യ ഇതി മന്യസേ

മിഥ്യൈഷ വ്യവസായസ്തേ പ്രകൃതിസ്ത്വാം നിയോക്ഷ്യതി ൫൯


സ്വഭാവജേന കൌന്തേയ നിബദ്ധഃ സ്വേന കര്‍മണാ

കര്‍തും നേച്ഛസി യന്മോഹാത്കരിഷ്യസ്യവശോപി തത് ൬൦


ഈശ്വരഃ സര്‍വഭൂതാനാം ഹൃദ്ദേശേര്‍ജുന തിഷ്ഠതി

ഭ്രാമയന്‍സര്‍വഭൂതാനി യന്ത്രാരൂഢാനി മായയാ ൬൧


തമേവ ശരണം ഗച്ഛ സര്‍വഭാവേന ഭാരത

തത്പ്രസാദാത്പരാം ശാന്തിം സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യസി ശാശ്വതം ൬൨


ഇതി തേ ജ്ഞാനമാഖ്യാതം ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതരം മയാ

വിമൃശ്യൈതദശേഷേണ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു ൬൩


സര്‍വഗുഹ്യതമം ഭൂയഃ ശൃണു മേ പരമം വചഃ

ഇഷ്ടോസി മേ ദൃഢമിതി തതോ വക്ഷ്യാമി തേ ഹിതം ൬൪


മന്മനാ ഭവ മദ്‌ഭക്തോ മദ്യാജീ മാം നമസ്കുരു

മാമേവൈഷ്യസി സത്യം തേ പ്രതിജാനേ പ്രിയോസി മേ ൬൫


സര്‍വധര്‍മാന്‍പരിത്യജ്യ മാമേകം ശരണം വ്രജ

അഹം ത്വാം സര്‍വപാപേഭ്യോ മോക്ഷയിഷ്യാമി മാ ശുചഃ ൬൬


ഇദം തേ നാതപസ്കായ നാഭക്തായ കദാചന

ന ചാശുശ്രൂഷവേ വാച്യം ന ച മാം യോഭ്യസൂയതി ൬൭


യ ഇദം പരമം ഗുഹ്യം മദ്ഭക്തേഷ്വഭിധാസ്യതി

ഭക്തിം മയി പരാം കൃത്വാ മാമേവൈഷ്യത്യസംശയഃ ൬൮


ന ച തസ്മാന്മനുഷ്യേഷു കശ്ചിന്മേ പ്രിയകൃത്തമഃ

ഭവിതാ ന ച മേ തസ്മാദന്യഃ പ്രിയതരോ ഭുവി ൬൯


അധ്യേഷ്യതേ ച യ ഇമം ധര്‍മ്യം സംവാദമാവയോഃ

ജ്ഞാനയജ്ഞേന തേനാഹമിഷ്ടഃ സ്യാമിതി മേ മതിഃ ൭൦


ശ്രദ്ധാവാനനസൂയശ്ച ശൃണുയാദപി യോ നരഃ

സോപി മുക്തഃ ശുഭാംല്ലോകാന്‍പ്രാപ്നുയാത്പുണ്യകര്‍മണാം ൭൧


കച്ചിദേതച്ഛ്രുതം പാര്‍ഥ ത്വയൈകാഗ്രേണ ചേതസാ

കച്ചിദജ്ഞാനസമ്മോഹഃ പ്രണഷ്ടസ്തേ ധനഞ്ജയ ൭൨


അര്‍ജുന ഉവാച


നഷ്ടോ മോഹഃ സ്മൃതിര്‍ലബ്ധാ ത്വത്പ്രസാദാന്മയാച്യുത

സ്ഥിതോസ്മി ഗതസന്ദേഹഃ കരിഷ്യേ വചനം തവ ൭൩


സഞ്ജയ ഉവാച


ഇത്യഹം വാസുദേവസ്യ പാര്‍ഥസ്യ ച മഹാത്മനഃ

സംവാദമിമമശ്രൌഷമദ്ഭുതം രോമഹര്‍ഷണം ൭൪


വ്യാസപ്രസാദാച്ഛ്രുതവാനേതദ്ഗുഹ്യമഹം പരം

യോഗം യോഗേശ്വരാത്കൃഷ്ണാത്സാക്ഷാത്കഥയതഃ സ്വയം ൭൫


രാജന്‍സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ സംവാദമിമമദ്ഭുതം

കേശവാര്‍ജുനയോഃ പുണ്യം ഹൃഷ്യാമി ച മുഹുര്‍മുഹുഃ ൭൬


തച്ച സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ രൂപമത്യദ്ഭുതം ഹരേഃ

വിസ്മയോ മേ മഹാന്‍രാജന്‍ഹൃഷ്യാമി ച പുനഃ പുനഃ ൭൭


യത്ര യോഗേശ്വരഃ കൃഷ്ണോ യത്ര പാര്‍ഥോ ധനുര്‍ധരഃ

തത്ര ശ്രീര്‍വിജയോ ഭൂതിര്‍ധ്രുവാ നീതിര്‍മതിര്‍മമ ൭൮


ഇതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസുപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം

യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്‍ജുന സംവാദേ

മോക്ഷസംന്യാസയോഗോ നാമ അഷ്ടാദശോദ്ധ്യായഃ സമാപ്തഃ


ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത സൂചിക