ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത - സാംഖ്യയോഗം
വിക്കിഗ്രന്ഥശാല സംരംഭത്തില്‍ നിന്ന്
ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത - അദ്ധ്യായങ്ങള്‍
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |18


<<മുന്നദ്ധ്യായം

അടുത്ത അദ്ധ്യായം>>

സഞ്ജയ ഉവാച


തം തഥാ കൃപയാവിഷ്ടമശ്രുപൂര്‍ണ്ണാകുലേക്ഷണം

വിഷീദന്തമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ


ശ്രീഭഗവാനുവാച


കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതം

അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്‍ഗ്ഗ്യമകീര്‍ത്തികരമര്‍ജ്ജുന


ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്‍ത്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ

ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്‍ബ്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരന്തപ


അര്‍ജ്ജുന ഉവാച


കഥം ഭീഷ്മമഹം സംഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന

ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്‍ഹാവരിസൂദന


ഗുരുനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന്‍ ശ്രേയോഭോക്തും ഭൈക്ഷ്യമപീഹ ലോകേ

ഹത്വാര്‍ഥകാമാംസ്തു ഗുരുനിഹൈവ ഭുഞ്ജീയ ഭോഗാന്‍രുധിരപ്രദിഗ്ധാന്‍


ന ചൈതദ്വിദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയോ യദ്വാ ജയേമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ

യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമസ്തേവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്‍ത്തരാഷ്ട്രാഃ


കാര്‍പ്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്‍മ്മസമ്മൂഢചേതാഃ

യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹിതന്മേ ശിഷ്യസ്തേഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നം


ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാദ്യച്ഛോകമുച്‌ഛോഷണമിന്ദ്രിയാണാം

അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യം


സഞ്ജയ ഉവാച


ഏവമുക്ത്വാ ഹൃഷികേശം ഗുഡാകേശഃ പരന്തപഃ

ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിന്ദമുക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ


തമുവാച ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത

സേനയോരുഭയോര്‍മദ്ധ്യേ വിഷീദന്തമിദം വ ചഃ ൧൦


ശ്രീഭഗവാനുവാച


അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ

ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചന്തി പണ്ഡിതാഃ ൧൧


നത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ

നചൈവ നഭവിഷ്യാമഃ സര്‍വേ വയമതഃ പരം ൧൨


ദേഹിനോസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ

തഥാ ദേഹാന്തരപ്രാപ്തിര്‍ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി ൧൩


മാത്രാസ്പര്‍ശാസ്തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ

ആഗമാപായിനോ നിത്യാസ്താം സ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത ൧൪


യം ഹി ന വ്യഥയന്ത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്‍ഷഭ

സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോമൃതത്വായ കല്‍പതേ ൧൫


നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ

ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോന്തസ്ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്‍ശിഭിഃ ൧൬


അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സര്‍വമിദം തതം

വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത്കര്‍ത്തുമര്‍ഹതി ൧൭


അന്തവന്ത ഇമേ ദേഹാ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ

അനാശിനോ പ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത ൧൮


യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതം

ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ ൧൯


ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിന്നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ

അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ ൨൦


വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയം

കഥം സ പുരുഷഃ പാര്‍ഥ കം ഘാതയതി ഹന്തി കം ൨൧


വാസാംസി ജീര്‍ണ്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാതി നരോ പരാണി

തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്‍ണ്ണാന്യന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ ൨൨


നൈനം ഛിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ

ന ചൈനം ക്ലേദയന്ത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ ൨൩


അച്ഛേദ്യോയമദാഹ്യോയമക്ലേദ്യോശോഷ്യ ഏവ ച

നിത്യഃ സര്‍വഗതഃ സ്ഥാണുരചലോയം സനാതനഃ ൨൪


അവ്യക്തോയമചിന്ത്യോ യമവികാര്യോയമുച്യതേ

തസ്മാദേവം വിദിത്വൈനം നാനുശോചിതുമര്‍ഹസി ൨൫


അഥ ചൈനം നിത്യജാതം നിത്യം വാ മന്യസേ മൃതം

തഥാപി ത്വം മഹാബാഹോ നൈനം ശോചിതുമര്‍ഹസി ൨൬


ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്‍ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച

തസ്മാദപരിഹാര്യേര്‍ഥേ ന ത്വം ശോചിതുമര്‍ഹസി ൨൭


അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമദ്ധ്യാനി ഭാരത

അവ്യക്തനിധനാന്യേവ തത്ര കാ പരിദേവനാ ൨൮


ആശ്ചര്യവത്പശ്യതി കശ്ചിദേനമാശ്ചര്യവദ്വദതി തഥൈവ ചാന്യഃ

ആശ്ചര്യവച്ചൈനമന്യഃ ശൃണോതി ശ്രുത്വാപ്യേനം വേദ ന ചൈവ കശ്ചിത് ൨൯


ദേഹീ നിത്യമവധ്യോയം ദേഹേ സര്‍വസ്യ ഭാരത

തസ്മാത്സര്‍വാണി ഭൂതാനി ന ത്വം ശോചിതുമര്‍ഹസി ൩൦


സ്വധര്‍മമപി ചാവേക്ഷ്യ ന വികമ്പിതുമര്‍ഹസി

ധര്‍മ്യാദ്ധി യുദ്ധാച്ഛ്രേയോന്യത്ക്ഷത്രിയസ്യ ന വിദ്യതേ ൩൧


യദൃച്ഛയാ ചോപപന്നം സ്വര്‍ഗ്ഗദ്വാരമപാവൃതം

സുഖിനഃ ക്ഷത്രിയാഃ പാര്‍ഥ ലഭന്തേ യുദ്ധമീദൃശം ൩൨


അഥ ചേത്ത്വമിമം ധര്‍മ്യം സംഗ്രാമം ന കരിഷ്യസി

തതഃ സ്വധര്‍മം കീര്‍തിം ച ഹിത്വാ പാപമവാപ്സ്യസി ൩൩


അകീര്‍തിം ചാപി ഭൂതാനി കഥയിഷ്യന്തി തേവ്യയാം

സംഭാവിതസ്യ ചാകീര്‍ത്തിര്‍മരണാദതിരിച്യതേ ൩൪


ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യന്തേ ത്വാം മഹാരഥാഃ

യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതോ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവം ൩൫


അവാച്യവാദാംശ്ച ബഹൂന്‍വദിഷ്യന്തി തവാഹിതാഃ

നിന്ദന്തസ്തവ സാമര്‍ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിം ൩൬


ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്‍ഗ്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേ മഹീം

തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌന്തേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ ൩൭


സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ

തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി ൩൮


ഏഷാ തേഭിഹിതാ സാംഖ്യേ ബുദ്ധിര്‍‌യോഗേ ത്വിമാം ശൃണു

ബുദ്ധ്യാ യുക്തോ യയാ പാര്‍ഥ കര്‍മബന്ധം പ്രഹാസ്യസി ൩൯


നേഹാഭിക്രമനാശോസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ

സ്വല്‍പമപ്യസ്യ ധര്‍മ്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത് ൪൦


വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിരേകേഹ കുരുനന്ദന

ബഹുശാഖാ ഹ്യനന്താശ്ച ബുദ്ധയോ വ്യവസായിനാം ൪൧


യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദന്ത്യവിപശ്ചിതഃ

വേദവാദരതാഃ പാര്‍ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ ൪൨


കാമാത്മാനഃ സ്വര്‍ഗ്ഗപരാ ജന്മകര്‍മ്മഫലപ്രദാം

ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി ൪൩


ഭോഗൈശ്വര്യപ്രസക്താനാം തയാപഹൃതചേതസാം

വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ സമാധൌ ന വിധീയതേ ൪൪


ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാഃ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്‍ജ്ജുന

നിര്‍ദ്വന്ദ്വോ നിത്യസത്ത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന്‍ ൪൫


യാവാനര്‍ഥ ഉദപാനേ സര്‍വത സംപ്‌ലൂതോദകേ

താവാന്‍സര്‍വേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ ൪൬


കര്‍മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാചന

മാ കര്‍മഫലഹേതുര്‍ഭൂര്‍മാ തേ സങ്ഗോസ്ത്വകര്‍മണി ൪൭


യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്‍മാണി സംഗം ത്യക്ത്വാ ധനഞ്ജയ

സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ ൪൮


ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്‍മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനഞ്ജയ

ബുദ്ധൌ ശരണമന്‍വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ ൪൯


ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹ ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ

തസ്മാദ് യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്‍മസു കൌശലം ൫൦


കര്‍മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ

ജന്മബന്ധവിനിര്‍മുക്താഃ പദം ഗച്ഛന്ത്യനാമയം ൫൧


യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിര്‍വ്യതിതരിഷ്യതി

തദാ ഗന്താസി നിര്‍വേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച ൫൨


ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ

സമാധാവചലാ ബുദ്ധിസ്തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി ൫൩


അര്‍ജ്ജുന ഉവാച


സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ


സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിം ൫൪


ശ്രീഭഗവാനുവാച


പ്രജഹാതി യദാ കാമാന്‍സര്‍വാന്‍പാര്‍ഥ മനോഗതാന്‍

ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ ൫൫


ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ

വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്‍മുനിരുച്യതേ ൫൬


യഃ സര്‍വത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭം

നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ൫൭


യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്‍മോങ്ഗാനീവ സര്‍വശഃ

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്‍ഥോഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പതിഷ്ഠിതാ ൫൮


വിഷയാ വിനിവര്‍തന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ

രസവര്‍ജം രസോപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്‍തതേ ൫൯


യതതോ ഹ്യപി കൌന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ

ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ ൬൦


താനി സര്‍വാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ

വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ൬൧


ധ്യായതോ വിഷയാന്‍പുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷുപജായതേ

സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഭിജായതേ ൬൨


ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ

സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി ൬൩


രാഗദ്വേഷവിമുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരന്‍

ആത്മവശ്യൈര്‍വിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി ൬൪


പ്രസാദേ സര്‍വദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ

പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ ൬൫


നാസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ

ന ചാഭാവയതഃ ശാന്തിരശാന്തസ്യ കുതഃ സുഖം ൬൬


ഇന്ദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോനുവിധീയതേ

തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്‍നാവമിവാംഭസി ൬൭


തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സര്‍വശഃ

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്‍ഥോഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ൬൮


യാ നിശാ സര്‍വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്‍തി സംയമീ

യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാനിശാ പശ്യതോ മുനേഃ ൬൯


ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശന്തി യദ്വത്

തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശന്തി സര്‍വേ സ ശാന്തിമാപ്നോതി ന കാമകാമി ൭൦


വിഹായ കാമാന്യഃ സര്‍വാന്‍പുമാംശ്ചരതി നിഃസ്പൃഹഃ

നിര്‍മോ നിരഹംകാരഃ സ ശാന്തിമധിഗച്ഛതി ൭൧


ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതി പാര്‍ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി

സ്ഥിത്വാസ്യാമന്തകാലേ പി ബ്രഹ്മനിര്‍വാണമൃച്ഛതി ൭൨


ഇതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസുപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം

യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്‍ജുന സംവാദേ

സാംഖ്യയോഗോ നാമ ദ്വിതീയോദ്ധ്യായഃ സമാപ്തഃ


ശ്രീ ഭഗവദ് ഗീത സൂചിക