അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട് - സുന്ദരകാണ്ഡം - സീതാഹനുമല്‍‌സംവാദം
വിക്കിഗ്രന്ഥശാല സംരംഭത്തില്‍ നിന്ന്

ഉഷസി നിശിചരികളിവരുടലു മമ ഭക്ഷിക്കു-

മുറ്റവരായിട്ടൊരുത്തരുമില്ലമേ

മരണമിഹ വരുവതിനുമൊരു കഴിവു കണ്ടീല

മാനവ വീരനുമെന്നെ മറന്നിതു

കളവനിഹ വിരവിനൊടു ജീവനുമദ്യ ഞാന്‍

കാകുത്സ്ഥനും കരുണാഹീനനെത്രയും

മനസി മുഹുരിവ പലതുമോര്‍ത്തു സന്താപേന

മന്ദമന്ദമെഴുനേറ്റു നിന്നാകുലാല്‍

തരളഹൃദയമൊടു ഭര്‍ത്താരമോര്‍ത്തോര്‍ത്തു

താണു കിടന്നൊരു ശിംശപാ ശാഖയും 480

സഭയപരവശ തരളമാലംബ്യ ബാഷ്പവും

സന്തതം വാര്‍ത്തു വിലാപം തുടങ്ങിനാന്‍

“ജഗദമലനയനരവിഗോത്രേ ദശരഥന്‍

ജാതനായാനവന്‍ തന്നുടെ പുത്രരായ്

രതിരമണതുല്യരായ് നാലുപേരുണ്ടിതു

രാമഭരതസൌമിത്രി ശത്രുഘ്നന്മാര്‍

രജനിചരകുലനിധന ഹേതുഭൂതന്‍ പിതു-

രാജ്ഞയാ കാനനം തന്നില്‍ വാണീടിനാന്‍ 490

ജനകനൃപസുതയുമവരജനുമായ് സാദരം

ജാനകീദേവിയെത്തത്ര ദശാനനന്‍

കപടയതി വേഷമായ്ക്കട്ടു കൊണ്ടീടിനാന്‍

കാണാഞ്ഞു ദുഃഖിച്ചു രാമനും തമ്പിയും

വിപിനഭുവി വിരവോടു തിരഞ്ഞുനടക്കുമ്പോള്‍

വീണുകിടക്കും ജടായുവിനെക്കണ്ടു

പരമഗതിപുനരവനു നല്‍കിയമ്മാല്യവല്‍

പര്‍വ്വതപാര്‍ശ്വേ നടക്കുംവിധൌ തദാ

തരണിസുതനൊടു സപദി സഖ്യവും ചെയ്തിതു

സത്വരം കൊന്നിതു ശക്രസുതനെയും 500

തരണിതനയനുമഥ കപീന്ദ്രനായ് വന്നിതു

തല്‍ പ്രത്യുപകാരമാശു സുഗ്രീവനും

കപിവരരെ വിരവിനൊടു നാലുദിക്കിങ്കലും

കണ്ടുവരുവാനയച്ചോരനന്തരം

പുനരവരിലൊരുവനഹമത്ര വന്നീടിനേന്‍

പുണ്യവാനായ സമ്പാതി തന്‍ വാക്കിനാല്‍

ജലനിധിയുമൊരു ശതക യോജനാവിസ്തൃതം

ചെമ്മേ കുതിച്ചു ചാടിക്കടന്നീടിനേന്‍

രജനിചരപുരിയില്‍ മുഴുവന്‍ തിരഞ്ഞേനഹം

രാത്രിയിലത്ര താതാനുഗ്രഹവശാല്‍ 510

തതനികരവരമരിയ ശിംശപാവൃക്ഷവും

തന്മൂലദേശേ ഭവതിയേയും മുദാ

കനിവിനൊടു കണ്ടു കൃതാര്‍ഥനായേനഹം

കാമലാഭാല്‍ കൃതകൃത്യനായീടിനേന്‍

ഭഗവദനുചരരിലഹമഗ്രേസരന്‍ മമ

ഭാഗ്യമഹോ! മമ ഭാഗ്യം നമോസ്തുതേ”

പ്ലവഗകുലവരനിതി പറഞ്ഞടങ്ങീടിനാന്‍

പിന്നെയിളകാതിരുന്നാനരക്ഷണം

“കിമിതി രഘുകുലവരചരിത്രം ക്രമേണ മേ

കീര്‍ത്തിച്ചിതാകാശമാര്‍ഗ്ഗേ മനോഹരം 520

പവനനുരു കൃപയൊടു പറഞ്ഞു കേള്‍പ്പിക്കയോ

പാപിയാമെന്നുടെ മാനസ ഭ്രാന്തിയോ?

സുചിരതരമൊരുപൊഴുതുറങ്ങാതെ ഞാനിഹ

സ്വപ്നമോ കാണ്മാനവകാശമില്ലല്ലോ

സരസതരപതിചരിതമാശു കര്‍ണ്ണാമൃതം

സത്യമായ് വന്നിതാവൂ മമ ദൈവമേ!

ഒരു പുരുഷനിതു മമപറഞ്ഞുവെന്നാകില-

ത്യത്തമന്‍ മുമ്പില്‍ മേ കാണായ് വരേണമേ“

ജനകനൃപദുഹിതൃവചനം കേട്ടു മാരുതി

ജാതമോദം മന്ദമന്ദമിറങ്ങിനാന്‍ 530

വിനയമൊടുമവനിമകള്‍ ചരണ നളിനാന്തികേ

വീണു നമസ്കരിച്ചാന്‍ ഭക്തിപൂര്‍വ്വകം

തൊഴുതു ചെറുതകലെയവനാശു നിന്നീടിനാന്‍

തുഷ്ട്യാ കലപിംഗതുല്യശരീരനായ്

ഇവിടെ നിശിചരപതി വലീ മുഖവേഷമാ-

യെന്നെ മോഹിപ്പിപ്പതിന്നു വരികയോ

ശിവ ശിവ! കിമിതി കരുതി മിഥിലാ നൃപപുത്രിയും

ചേതസി ഭീതി കലര്‍ന്നു മരുവിനാള്‍

കുസൃതി ദശമുഖനു പെരുതെന്നു നിരൂപിച്ചു

കുമ്പിട്ടിരുന്നിതു കണ്ടു കപീന്ദ്രനും 540

“ശരണമിഹ ചരണസരസിജമഖിലനായികേ!

ശങ്കിക്കവേണ്ട കുറഞ്ഞൊന്നുമെന്നെ നീ

തവസചിവനഹമിഹ തഥാവിധനല്ലഹോ!

ദാസോസ്മി കോസലേന്ദ്രസ്യ രാമസ്യ ഞാന്‍

സുമുഖി! കപികുലതിലകനായ സൂര്യാത്മജന്‍

സുഗ്രീവഭൃത്യന്‍ ജഗല്പ്രാണ നന്ദനന്‍

കപടമൊരുവരൊടുമൊരു പൊഴുതു മറിയുന്നീല

കര്‍മ്മണാ വാചാ മനസാപി മാതാവേ!”

പവനസുതമധുരതര വചനമതു കേട്ടുടന്‍

പത്മാലയദേവി ചോദിച്ചിതാദരാല്‍ 550

“ഋതമൃജുമൃദുസ്ഫുടവര്‍ണ്ണവാക്യം തെളി-

ഞ്ഞിങ്ങനെ ചൊല്ലുന്നവര്‍ കുറയും തുലോം

സദയമിഹ വദ മനുജവാനരജാതികള്‍

തങ്ങളില്‍ സംഗതി സംഭവിച്ചീടുവാന്‍

കലിതരുചി ഗഹനഭുവി കാരണമെന്തെടോ!

കാരുണ്യവാരാന്നിധേ! കപികുഞ്ജര!

തിരുമനസി ഭവതി പെരികെ പ്രേമനുണ്ടെന്ന-

തെന്നോടു ചൊന്നതിന്‍ മൂലവും ചൊല്ലു നീ.”

“ശൃണുസുമുഖി! നിഖിലമഖിലേശ വൃത്താന്തവും

ശ്രീരാമദേവനാണെ സത്യമോമലേ!560

ഭവതി പതിവചനമവലംബ്യ രണ്ടംഗമാ-

യാശ്രയാശങ്കലുമാശ്രമത്തിങ്കലും

മരുവിനതു പൊഴുതിലൊരു കനകമൃഗമാലോക്യ

മാനിനു പിന്നേ നടന്നു രഘുപതി

നിശിതതരവിശിഖഗണചാപവുമായ് ചെന്നു

നീചനാം മാരീചനെക്കൊന്നു രാഘവന്‍

ഉടനുടലുമുലയ മുഹുരുടജഭുവി വന്നപോ-

തുണ്ടായ വൃത്താന്തമോ പറയാവതോ?

ഉടനവിടെയവിടെയടവിയിലടയ നോക്കിയു-

മൊട്ടു കരഞ്ഞു തിരഞ്ഞുഴലും വിധൌ 570

ഗഹനഭുവി ഗഗനചരപതി ഗരുഡസന്നിഭന്‍

കേണുകിടക്കും ജടായുവിനെക്കണ്ടു

അവനുമഥ തവ ചരിതമഖിലമറിയിയിച്ചള-

വാശു കൊടുത്തിതു മുക്തിപക്ഷീന്ദ്രനും

പുനരടവികളിലവരജേന സാകംദ്രുതം

പുക്കു തിരഞ്ഞു കബന്ധഗതി നല്‍കി

ശബരി മരുവിന മുനിവരാശ്രമേ ചെന്നുടന്‍

ശാന്താത്മകന്‍ മുക്തിയും കൊടുത്തീടിനാന്‍

അഥ ശബരിവിമലവചനേന പോന്നൃശ്യമൂ-

കാദ്രിപ്രവരപാര്‍ശ്വേ നടക്കും വിധൌ 580

തപനസുതനിരുവരെയുമഴകിനൊടു കണ്ടതി-

താല്പര്യമുള്‍ക്കൊണ്ടയച്ചിതെന്നെത്തദാ

ബത! രവികുലോത്ഭവന്മാരുടെ സന്നിധൌ

ബ്രഹ്മചാരീവേഷമാലംബ്യ ചെന്നു ഞാന്‍

നൃപതികുലവരഹൃദയമഖിലവുമറിഞ്ഞതി

നിര്‍മ്മലന്മാരെച്ചുമലിലെടുത്തുടന്‍

തരണിസുതനികടഭുവികൊണ്ടു ചെന്നീടിനേന്‍

സഖ്യം പരസ്പരം ചെയ്യിച്ചിതാശു ഞാന്‍

ദഹനനെയുമഴകിനൊടു സാക്ഷിയാക്കിക്കൊണ്ടു

ദണ്ഡമിരുവര്‍ക്കുമാശു തീര്‍ത്തീടുവാന്‍ 590

തരണിസുതഗൃഹിണ്യെ ബലാലടക്കിക്കൊണ്ട-

താരാപതിയെ വധിച്ചു രഘുവരന്‍

ദിവസകരതനയനു കൊടുത്തിതു രാജ്യവും;

ദേവിയെയാരാഞ്ഞു കാണ്മാന്‍ കപീന്ദ്രനും

പ്ലവഗകുലപരിവൃഫരെ നാലു ദിക്കിങ്കലും

പ്രത്യേകമേകൈകലക്ഷം നിയോഗിച്ചാന്‍

അതുപൊഴുതു രഘുപതിയുമലിവൊടരികേ വിളി-

ച്ചംഗുലീയം മമകൈയില്‍ നല്‍കീടിനാന്‍

ഇതു ജനകനൃപതി മകള്‍ കയ്യില്‍ കൊടുക്ക നീ

എന്നുടെ നാമാക്ഷരാന്വിതം പിന്നെയും 600

സപദിതവ മനസിഗുരുവിശ്വാസസിദ്ധയേ

സാദരം ചൊന്നാനടയാളവാക്യവും

അതുഭവതി കരതളിരിലിനി വിരവില്‍ നല്‍കുവ

നാലോകയാലോകയാനന്ദപൂര്‍വ്വകം“

ഇതി മധുരതരമനിലതനയനുരചെയ്തുട

നിന്ദിരാദേവിതന്‍ കയ്യില്‍ നല്‍കീടിനാന്‍

പുനരധികവിനയമൊടു തൊഴുതുതൊഴുതാദരാ-

ല്പിന്നോക്കില്‍ വാണുവണങ്ങി നിന്നീടിനാന്‍

മിഥിലനൃപ സുതയുമതുകണ്ടതി പ്രീതയായ്

മേന്മേലൊഴുകുമാനന്ദ ബാഷ്പാകുലാല്‍ 610

രമണമിവ നിജശിരസി കനിവിനൊടു ചേര്‍ത്തിതു

രാമനാമാങ്കിതമംഗുലീയം മുദാ

പ്ലവഗകുല പരിവൃഢ! മഹാമതിമാന്‍ ഭവാന്‍

പ്രാണദാതാ മമപ്രീതികാരീ ദൃഢം

ഭഗവതി പരാത്മനി ശ്രീനിധൌ രാഘവേ

ഭക്തനതീവ വിശ്വാസ്യന്‍ ദയാപരന്‍

പലഗുണവുമുടയവരെയൊഴികെ മറ്റാരേയും

ഭര്‍ത്താവയയ്ക്കയുമില്ല മത്സന്നിധൌ

മമ സുഖവുമനുദിനമിരിക്കും പ്രകാരവും

മല്പരിതാപവും കണ്ടുവല്ലോ ഭവാന്‍ 620

കമലദലനയനനകതളിരിലിനി മാം‌പ്രതി

കാരുണ്യമുണ്ടാം പരിചറിയിക്ക നീ

രജനിചരവര നശനമാക്കുമെന്നെക്കൊണ്ടു

രണ്ടുമാസം കഴിഞ്ഞാലെന്നു നിര്‍ണ്ണയം

അതിനിടയില്‍ വരുവതിനു വേലചെയ്തീടുനീ

അത്രനാളും പ്രാണനെദ്ധരിച്ചീടുവന്‍

ത്വരിതമിഹദശമുഖനെ നിഗ്രഹിച്ചെന്നുടെ

ദുഃഖം കളഞ്ഞുരക്ഷിക്കെന്നു ചൊല്ലുനീ

അനിലതനയനുമഖിലജനനി വചനങ്ങള്‍ കേ-

ട്ടാകുലം തീരുവാനാശു ചൊല്ലീടിനാന്‍ 630

അവനിപതി സുതനൊടടിയന്‍ ഭവദ്വാര്‍ത്തക-

ളങ്ങുണര്‍ത്തിച്ചു കൂടുന്നതിന്‍ മുന്നമേ

അവരനുജനുമഖിലകപികുലബലവുമായ് മുതി-

ര്‍ന്നാശു വരുമതിനില്ലൊരു സംശയം

സുതസചിവ സഹജസഹിതം ദശഗ്രീവനെ

സൂര്യാത്മജാലായത്തിന്നയയ്ക്കും ക്ഷണാല്‍

ഭവതിയെയുമതികരുണമഴകിനൊടു വീണ്ടു നിന്‍

ഭര്‍ത്താവയോദ്ധ്യയ്ക്കെഴുന്നള്ളുമാദരാല്‍”

ഇതിപവനസുത വചനമുടമയൊടു കേട്ടപോ-

തിനിന്ദിരാദേവി ചോദിച്ചരുളീടിനാള്‍ 640

“ഇഹവിതതജലനിധിയെ നിഖിലകപിസേനയൊ-

ടേതൊരുജാതി കടന്നുവരുന്നതും

മനുജപരിവൃഢനെയുമവരജനെയുമന്‍പോടു

മറ്റുള്ളവാനര സൈന്യത്തേയും ക്ഷണാല്‍

മമ ചുമലില്‍ വിരവിനൊടേടുത്തു കടത്തുവന്‍

മൈഥിലീ! കിംവിഷാദം വൃഥാ മാനസേ

ലഘുതരമമിത രജനിചരകുലമശേഷേണ

ലങ്കയും ഭസ്മമാക്കീടുമനാകുലം 650

ദ്രുതമതിനു സുതനു! മമദേഹ്യനുജ്ഞാമിനി-

ദ്രോഹം വിനാ ഗമിച്ചീടുവനോമലേ!

വിരഹ കലുഷിതമനസി രഖുവരനു മാം പ്രതി

വിശ്വാസമാശു വന്നീടുവനായ് മുദാ

തരിക സരഭസമൊരടയാളവും വാക്യവും

താവകം ചൊല്ലുവാനായരുള്‍ ചെയ്യണം”

ഇതിപവനതനയവചനേന വൈദേഹിയു-

മിത്തിരിനേരം വിചാരിച്ചു മാനസേ

ചികുരഭരമതില്‍ മരുവുമമല ചൂഡാമണി

ചിന്മയി മാരുതി കൈയില്‍ നല്‍കീടിനാള്‍

“ശൃണുതനയ! പുനരൊരടയാളവാക്യം ഭവാന്‍

ശ്രുത്വാ ധരിച്ചു കര്‍ണ്ണേ പറഞ്ഞീടു നീ

സപദിപുനരതു പൊഴുതു വിശ്വാസമെന്നുടെ

ഭര്‍ത്താവിനുണ്ടായ് വരുമെന്നു നിര്‍ണ്ണയം

ചിരമമിതസുഖമൊടുരു തപസി ബഹുനിഷ്ഠയാ

ചിത്രകൂടാചലത്തിങ്കല്‍ വാഴുംവിധൌ

പലലമതു പരിചിനൊടുണക്കുവാന്‍ ചിക്കി ഞാന്‍

പാര്‍ത്തതും കാത്തിരുന്നീടും ദശാന്തരേ

തിരുമുടിയുമഴകിനൊടുമടിയില്‍ മമ വെച്ചുടന്‍

തീര്‍ത്ഥപാദന്‍ വിരവോടുറങ്ങീടിനാന്‍ 670

അതുപൊഴുതിലതി പലലശകലങ്ങള്‍ കൊത്തീടിനാന്‍

ഭക്ഷിച്ചു കൊള്ളുവാനെന്നോര്‍ത്തു ഞാന്‍ തദാ

പരുഷതരമുടനുടനെടുത്തെറിഞ്ഞീടിനേന്‍

പാഷാണജാലങ്ങള്‍ കൊണ്ടതു കൊണ്ടവന്‍

വപുഷി മമ ശിതചരണനഖരതുണ്ഢങ്ങളാല്‍

വായ്പോടു കീറിനാനേറെക്കുപിതനായ്

പരമ പുരുഷനുമുടനുണര്‍ന്നു നോക്കും വിധൌ

പാരമൊലിക്കുന്ന ചോരകണ്ടാകുലാല്‍ 680

തൃണകുശകലമതികുപിതനായെടുത്തശ്രമം

ദിവ്യാസ്ത്രമന്ത്രം ജപിച്ചയച്ചീടിനാന്‍

സഭയമവനഖിലദിശി പാഞ്ഞുനടന്നിതു

സങ്കടം തീര്‍ത്തു രക്ഷിച്ചു കൊണ്ടീടുവാന്‍

അമരപതി കമലജഗിരീശ മുഖ്യന്മാര്‍ക്കു-

മാവതല്ലെന്നയച്ചോരവസ്ഥാന്തരേ

രഘുതിലകനടി മലരിവശമൊടു വീണിതു

രക്ഷിച്ചു കൊള്ളേണമെന്നെക്കൃപാനിധേ!

അപരമൊരു ശരണമിഹ നഹി നഹി നമോസ്തുതേ

ആനന്ദമൂര്‍ത്തേ! ശരണം നമോസ്തുതേ 690

ഇതിസഭയമടിമലരില്‍ വീണു കേണീടിനാ-

നിന്ദ്രാത്മജനാം ജയന്തനുമന്നേരം

സവിതൃകുലതിലകനഥ സസ്മിതം ചൊല്ലിനാന്‍

സായകം നിഷ്ഫലമാകയില്ലെന്നുമേ

അതിനു തവ നയനമതിലൊന്നുപോ നിശ്ചയ-

മന്തരമില്ല നീ പൊയ്ക്കൊള്‍ക നിര്‍ഭയം

ഇതിസദയമനു ദിവസമെന്നെ രക്ഷിച്ചവ-

നിന്നുപേക്ഷിച്ചതെന്തെന്നുടെ ദുഷ്കൃതം

ഒരു പിഴയുമൊരു പൊഴുതിലവനൊടു ചെയ്തീല ഞാ-

നോര്‍ത്താലിതെന്നുടെ പാപമേ കാരണം” 700

വിവിധമിതി ജനകനൃപദുഹിതൃവചനം കേട്ടു

വീരനാം മാരുതപുത്രനും ചൊല്ലിനാന്‍

“ഭവതി പുനരിവിടെ മരുവീടുന്നതേതുമേ

ഭര്‍ത്താവറിയാക കൊണ്ടുവരാഞ്ഞതും

ഝടിതി വരുമിനി നിശിചരൌഘവും ലങ്കയും

ശാഖാമൃഗാവലി ഭസ്മാക്കും ദൃഡം”

പവനസുതവചനമിതി കേട്ടു വൈദേഹിയും

പാരിച്ച മോദേന ചോദിച്ചരുളിനാള്‍!

“അധികകൃശതനുരിഹ ഭവാന്‍ കപിവീരരു-

മീവണ്ണമുള്ളവരല്ലയോ ചൊല്ലു നീ 710

നിഖില നിശിചരരചലനിഭവിപുലമൂര്‍ത്തികള്‍

നിങ്ങളവരോടെതിര്‍ക്കുന്നതെങ്ങനെ?”

പവനജനുമവനിമകള്‍ തുല്യനായ് നിന്നാതിദ്രുതം

അഥമിഥിലനൃപതിസുതയോടു ചൊല്ലീടിനാ-

നഞ്ജനാപുത്രന്‍ പ്രഭഞ്ജനനന്ദനന്‍!

“ഇതു കരുതുക കമലരിലിങ്ങനെയുള്ളവ-

രിങ്ങിരുപത്തൊന്നു വെള്ളം പടവരും”

പവനസുത മൃദുവചനമിങ്ങനെ കേട്ടുടന്‍

പത്മപത്രാക്ഷിയും പാര്‍ത്തു ചൊല്ലീടിനാള്‍ ! 720

“അതിവിമലനമിത ബലനാശര വംശത്തി-

നന്തകന്‍ നീയതിനന്തരമില്ലെടോ!

രജനിവിരവൊടു കഴിയുമിനിയുഴറുകെങ്കില്‍ നീ

രാക്ഷസസ്ത്രീകള്‍ കാണാതെ നിരാകുലം

ജലനിധിയുമതിചപലമിന്നേ കടന്നങ്ങു-

ചെന്നു രഘുവരനെ കാണ്‍കനന്ദന!

മമചരിതമഖിലമറിയിച്ചു ചൂഡാരത്ന-

മാശു തൃക്കയ്യില്‍ കൊടുക്ക വിരയേ നീ

വിരവിനൊടു വരിക രവിസുതനു മുരു സൈന്യവും

വീരപുമാന്മാരിരുവരുമായ് ഭവാന്‍ 730

വഴിയിലൊരു പിഴയുമുപരോധമെന്നിയേ

വായുസുതാ! പോകനല്ലവണ്ണം ധ്രുവം”

വിനയഭയകുതുക ഭക്തി പ്രമോദാന്വിതം

വീരന്‍ നമസ്കരിച്ചീടിനാനന്തികേ

പ്രിയവചനസഹിതനഥ ലോക മാതാവിനെ-

പ്പിന്നെയും മൂന്നു വലത്തു വച്ചീടിനാന്‍

“വിട തരിക ജനനീ! വിടകൊള്‍വാനടിയനു

വേഗേന ഖേദംവിനാ വാഴ്ക സന്തതം”

ഭവതു ശുഭമയി തനയ! പഥി തവ നിരന്തരം

ഭര്‍ത്താരമാശു വരുത്തീടുകത്ര നീ 740

സുഖമൊടിഹ ജഗതി സുചിരം ജീവ ജീവ നീ

സ്വസ്ത്യസ്തു പുത്ര! തേസുസ്ഥിരശക്തിയും”

അനിലതനയനുമഖില ജനനിയൊടു സാദരം

ആശീര്‍വചനമാദായ പിന്‍‌വാങ്ങിനാന്‍.